Các bước tham gia phiên tòa dân sự: Trình tự, lưu ý quan trọng và cách chuẩn bị hiệu quả

Đến ngày mở phiên tòa, rất nhiều người mới thực sự thấy áp lực: phải nói gì, nộp gì, trả lời ra sao, có được bổ sung tài liệu không, nếu vắng mặt thì hậu quả thế nào. Không ít đương sự bước vào phòng xử với tâm lý hoang mang vì chỉ biết mình “đang có vụ kiện”, nhưng lại không nắm rõ các bước tham gia phiên tòa dân sự theo đúng trình tự pháp luật. Trong khi đó, chỉ cần hiểu đúng quy trình, chuẩn bị đúng tài liệu và giữ đúng cách làm việc tại phiên tòa, bạn đã có thể tránh được nhiều sai sót không đáng có và bảo vệ quyền lợi của mình tốt hơn. 

Những quy định pháp luật cần biết trước khi vào phiên tòa

Một trong những vấn đề được hỏi nhiều nhất là: có được vắng mặt không? Bộ luật Tố tụng dân sự có quy định về sự có mặt, vắng mặt của đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp và những người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa. Tùy từng trường hợp vắng mặt lần thứ nhất hay lần thứ hai, có đơn xin xét xử vắng mặt hay không, Hội đồng xét xử có thể hoãn phiên tòa hoặc vẫn tiếp tục xét xử theo luật định. Vì vậy, việc tự ý không đến Tòa mà không hiểu hậu quả pháp lý là một rủi ro lớn.

Một điểm khác rất quan trọng là nội quy phiên tòa. Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành quy định về nội quy phiên tòa, yêu cầu người tham gia phải tuân thủ hướng dẫn của Chủ tọa, giữ trật tự, có thái độ tôn trọng Hội đồng xét xử và chấp hành quy tắc ứng xử tại phiên tòa. Nhiều người nghĩ đây chỉ là hình thức, nhưng thực tế cách bạn xuất hiện, trình bày và phản ứng trong phòng xử ảnh hưởng khá nhiều đến việc phiên tòa diễn ra trật tự, mạch lạc và đúng trọng tâm. 

Ngoài ra, nếu vụ án đã được đưa ra xét xử sơ thẩm, trình tự phiên tòa sẽ đi theo khung chung của Bộ luật Tố tụng dân sự: khai mạc phiên tòa, kiểm tra sự có mặt, giải quyết các vấn đề thủ tục, hỏi tại phiên tòa, tranh luận tại phiên tòa, nghị án và tuyên án. Đây là khung rất quan trọng để người đang gặp vấn đề pháp luật hình dung mình sẽ bước qua những chặng nào. 

Các bước tham gia phiên tòa dân sự theo trình tự dễ hiểu

Bước 1: Rà lại toàn bộ hồ sơ trước ngày xét xử

Trước khi đến Tòa, bạn nên đọc lại đơn khởi kiện hoặc bản ý kiến của mình, yêu cầu đang đề nghị Tòa giải quyết, các tài liệu chứng cứ đã nộp, các vấn đề còn tranh chấp và nội dung mà phía bên kia đang phản đối. Đây là bước nền tảng để bạn không bị cuốn theo cảm xúc tại phiên tòa.

Nên tự trả lời trước vài câu hỏi: mình đang yêu cầu Tòa án công nhận điều gì, bác bỏ điều gì, chứng cứ mạnh nhất là gì, điểm yếu nằm ở đâu, và nếu bị hỏi nhanh thì mình sẽ trình bày trong 2 đến 3 phút thế nào.

Bước 2: Có mặt đúng giờ, đúng giấy tờ, đúng thái độ

Đến phiên tòa, bạn cần mang theo giấy triệu tập hoặc thông báo của Tòa, giấy tờ tùy thân và các tài liệu cần thiết. Việc đến sớm giúp bạn chủ động hơn nếu cần kiểm tra thông tin phòng xử, ổn định tâm lý hoặc trao đổi nhanh với luật sư, người đại diện của mình.

Đây cũng là lúc nội quy phiên tòa phát huy vai trò. Sự nghiêm túc, điềm tĩnh và đúng mực luôn tốt hơn nhiều so với tâm lý đối đầu hoặc mất kiểm soát.

Bước 3: Nghe khai mạc phiên tòa và kiểm tra căn cước, tư cách tham gia tố tụng

Khi phiên tòa bắt đầu, Chủ tọa phiên tòa khai mạc, kiểm tra sự có mặt của những người tham gia tố tụng, kiểm tra căn cước và làm rõ tư cách tham gia của từng người. Đây là bước thủ tục nhưng rất quan trọng, vì nếu có vướng mắc về người tham gia, sự vắng mặt hay yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, phiên tòa có thể bị ảnh hưởng ngay từ đầu. Trình tự này được quy định trong phần thủ tục bắt đầu phiên tòa của Bộ luật Tố tụng dân sự. 

Bước 4: Trình bày yêu cầu, ý kiến và trả lời phần hỏi tại phiên tòa

Sau phần thủ tục, Hội đồng xét xử bước vào phần xét hỏi. Đây là lúc nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trình bày yêu cầu, ý kiến, xác nhận hoặc phản đối các tình tiết của vụ án. Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên trong trường hợp có tham gia, và những người tham gia tố tụng theo luật định có thể đặt câu hỏi để làm rõ nội dung tranh chấp. 

Ở bước này, nguyên tắc quan trọng là trả lời đúng câu hỏi, đúng trọng tâm, bám chứng cứ. Không nên biến phần hỏi thành một bài kể chuyện dài. Nếu có tài liệu hỗ trợ cho câu trả lời, nên viện dẫn rõ ràng.

Bước 5: Tham gia tranh luận tại phiên tòa

Sau phần hỏi là phần tranh luận. Đây là giai đoạn rất quan trọng, nơi các bên đưa ra lập luận để bảo vệ yêu cầu của mình hoặc bác bỏ yêu cầu của bên còn lại. Bộ luật Tố tụng dân sự quy định đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự được tranh luận, đối đáp tại phiên tòa. 

Nếu bạn có luật sư đi cùng, luật sư thường sẽ giúp hệ thống lại vụ việc, chỉ ra căn cứ pháp lý, điểm mạnh chứng cứ và phản biện các lập luận bất lợi. Nếu tự mình tham gia, bạn nên tập trung vào các vấn đề chính: yêu cầu nào của mình có căn cứ, chứng cứ nào chứng minh, vì sao quan điểm của bên kia chưa phù hợp.

Bước 6: Nghe nghị án và tuyên án

Kết thúc phần tranh luận, Hội đồng xét xử vào nghị án và sau đó tuyên án theo trình tự luật định. Bản án có thể được tuyên ngay hoặc trong một số trường hợp theo quy định. Đây là thời điểm bạn cần nghe kỹ phần quyết định của bản án: Tòa chấp nhận hay không chấp nhận yêu cầu nào, nghĩa vụ của các bên ra sao, án phí thế nào, và quyền kháng cáo trong thời hạn bao lâu. Trình tự nghị án và tuyên án được quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự. 

Có nhất thiết phải có luật sư khi ra phiên tòa dân sự?

Không phải vụ án dân sự nào cũng buộc đương sự phải mời luật sư. Tuy nhiên, có những thời điểm việc tự mình tham gia phiên tòa sẽ khiến bạn gặp bất lợi rõ rệt, nhất là khi vụ việc không còn đơn thuần là “đến Tòa trình bày sự việc” mà đã chuyển thành cuộc đối chiếu giữa tài liệu, lập luận và kỹ năng tố tụng.

Chẳng hạn, nếu hồ sơ có nhiều chứng cứ, nhiều mốc thời gian, nhiều quan hệ pháp lý đan xen hoặc bên còn lại đã chuẩn bị kỹ cách phản biện, bạn rất dễ rơi vào tình huống biết mình đúng nhưng không diễn đạt được đúng chỗ cần nhấn. 

Tương tự, những vụ án liên quan đến tài sản lớn, tranh chấp thừa kế, đất đai, hợp đồng, bồi thường hoặc có yêu cầu phản tố thường đòi hỏi cách tiếp cận bài bản hơn nhiều so với suy nghĩ ban đầu của không ít người.

Ngay cả trong những vụ việc tưởng như không quá phức tạp, việc có luật sư đồng hành vẫn giúp bạn nhìn lại hồ sơ bằng một góc nhìn khác: chỗ nào đang có lợi, chỗ nào dễ bị bên kia bẻ ngược, tài liệu nào cần bổ sung, câu hỏi nào tại phiên tòa có thể khiến bạn lúng túng. Nói cách khác, luật sư không chỉ xuất hiện khi vụ án “to”, mà còn đặc biệt cần thiết khi bạn không muốn bước vào phiên xử với tâm thế đoán mò.

Văn phòng luật Dragon hỗ trợ khách hàng trong suốt quá trình tham gia phiên tòa

Ở giai đoạn chuẩn bị xét xử, điều nhiều khách hàng cần nhất không phải là nghe giải thích lại toàn bộ quy định pháp luật, mà là được chỉ ra thật rõ: vụ việc của mình đang nằm ở điểm nào, cần bảo vệ điều gì, nên trình bày theo thứ tự ra sao và cần tránh những sai sót nào tại phiên tòa.

Văn phòng luật Dragon hỗ trợ khách hàng theo hướng thực tế đó. Từ việc rà soát hồ sơ vụ án, phân loại các vấn đề trọng tâm, kiểm tra chứng cứ, chuẩn bị phương án trình bày, cho đến việc tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp tại Tòa, mọi bước đều hướng đến mục tiêu giúp khách hàng không bị rối khi bước vào giai đoạn xét xử.

Điểm khác biệt không nằm ở việc nói nhiều điều luật, mà ở khả năng biến một hồ sơ nhiều giấy tờ thành một hướng trình bày rõ ràng, dễ theo dõi và có trọng tâm. Với những người lần đầu tham gia tố tụng, sự hỗ trợ đó thường giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian, giảm áp lực tâm lý và tránh những sơ suất đáng tiếc trong lúc đối đáp hoặc cung cấp tài liệu.

Vì vậy, nếu bạn đang sắp tham gia phiên tòa dân sự và muốn có người cùng rà lại hồ sơ, chuẩn bị nội dung trình bày hoặc trực tiếp đồng hành để bảo vệ quyền lợi của mình, Văn phòng luật Dragon là địa chỉ bạn có thể cân nhắc liên hệ. Một bước chuẩn bị kỹ trước ngày xét xử thường giá trị hơn rất nhiều so với việc cố xoay xở khi phiên tòa đã bắt đầu.