Trong thời kỳ hôn nhân, không phải mọi tài sản vợ chồng có được đều mặc nhiên là tài sản chung. Trên thực tế, nhiều tranh chấp phát sinh chỉ vì một bên cho rằng nhà đất, tiền tiết kiệm hoặc tài sản đứng tên mình là tài sản riêng, trong khi bên còn lại lại yêu cầu chia khi ly hôn. Việc xác định tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân phải dựa vào nguồn gốc hình thành tài sản, thời điểm xác lập quyền sở hữu, thỏa thuận giữa vợ chồng và đặc biệt là chứng cứ chứng minh. Vậy tài sản nào được pháp luật công nhận là tài sản riêng, cách chứng minh ra sao và trường hợp nào tài sản riêng có thể trở thành tài sản chung? Bài viết dưới đây của Công ty Luật TNHH Dragon sẽ phân tích cụ thể để bạn dễ áp dụng trong từng tình huống thực tế.
Những tài sản nào được coi là tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân?
Tài sản có trước khi kết hôn
Nhà ở, quyền sử dụng đất, ô tô, tiền gửi ngân hàng, cổ phần, phần vốn góp hoặc những tài sản khác mà một người đã có trước thời điểm kết hôn về nguyên tắc thuộc tài sản riêng của người đó.
Ví dụ: Anh A mua một căn hộ năm 2022 và đến năm 2025 mới đăng ký kết hôn. Nếu chứng minh được căn hộ thuộc sở hữu của anh A trước hôn nhân và không có việc nhập căn hộ vào tài sản chung, đây có thể được xác định là tài sản riêng của anh A.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa thời điểm có tài sản và thời điểm cấp giấy chứng nhận. Một tài sản được cấp giấy chứng nhận sau khi cưới chưa đương nhiên là tài sản chung nếu quyền đối với tài sản thực tế đã được hình thành trước đó hoặc tài sản được tạo lập hoàn toàn bằng tài sản riêng.
Tài sản được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân
Sau khi kết hôn, cha mẹ hoặc người khác vẫn có thể tặng riêng tài sản cho vợ hoặc chồng.
Ví dụ, bố mẹ lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất và ghi rõ tặng cho riêng con gái thì quyền sử dụng đất đó có thể là tài sản riêng của người vợ dù việc tặng cho diễn ra sau khi kết hôn.
Điểm cần đặc biệt chú ý là nội dung hồ sơ tặng cho. Nếu hợp đồng thể hiện tặng cho cả hai vợ chồng hoặc không chứng minh được ý chí tặng cho riêng, khả năng phát sinh tranh chấp sẽ cao hơn.
Tài sản được thừa kế riêng
Tài sản một người được hưởng theo di chúc chỉ định riêng hoặc được hưởng thừa kế riêng thuộc trường hợp tài sản riêng theo Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình.
Ví dụ, cha mất và để lại di chúc cho riêng con trai một căn nhà. Việc người con trai đã kết hôn không tự động làm căn nhà trở thành tài sản chung của hai vợ chồng.
Tuy nhiên, nếu sau khi nhận thừa kế người này chủ động thỏa thuận nhập căn nhà vào khối tài sản chung thì tình trạng pháp lý của tài sản có thể thay đổi.
Tài sản được chia riêng trong thời kỳ hôn nhân
Pháp luật cho phép vợ chồng chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung ngay trong thời kỳ hôn nhân bằng thỏa thuận hoặc trong trường hợp không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết. Thỏa thuận chia tài sản chung phải được lập thành văn bản.
Sau khi việc chia có hiệu lực, phần tài sản mỗi người được nhận có thể trở thành tài sản riêng theo quy định.
Đây là một trường hợp thường bị bỏ sót khi nói đến tài sản riêng: tài sản ban đầu là tài sản chung nhưng sau đó hoàn toàn có thể trở thành tài sản riêng thông qua việc chia tài sản chung hợp pháp.
Tài sản hình thành từ tài sản riêng
Khoản 2 Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình quy định tài sản được hình thành từ tài sản riêng của vợ hoặc chồng cũng là tài sản riêng của người đó.
Ví dụ, người vợ có một mảnh đất được bố mẹ tặng cho riêng. Sau đó bán mảnh đất lấy 3 tỷ đồng và sử dụng toàn bộ số tiền này để mua một căn hộ khác.
Nếu chứng minh được đầy đủ quá trình chuyển đổi từ đất riêng → tiền bán đất → căn hộ mới, căn hộ mới có cơ sở để được xác định là tài sản hình thành từ tài sản riêng.
Vấn đề khó nhất trong trường hợp này không phải quy định pháp luật mà là chứng minh dòng tiền. Nếu tiền bán đất được chuyển vào tài khoản sử dụng chung, sau đó trộn lẫn với tiền lương, tiền tiết kiệm chung và vay thêm tiền để mua nhà thì việc xác định phần nào riêng, phần nào chung sẽ phức tạp hơn rất nhiều.
Những tài sản riêng khác của vợ, chồng
Ngoài các trường hợp nêu trong Luật Hôn nhân và Gia đình, Điều 11 Nghị định 126/2014/NĐ-CP còn xác định một số loại tài sản riêng khác, gồm:
- Quyền tài sản đối với đối tượng sở hữu trí tuệ;
- Tài sản mà vợ hoặc chồng được xác lập quyền sở hữu riêng theo bản án, quyết định của Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền;
- Khoản trợ cấp, ưu đãi dành cho người có công và các quyền tài sản khác gắn liền với nhân thân.
Do đó, không nên hiểu tài sản riêng chỉ giới hạn ở nhà, đất hoặc tiền có trước hôn nhân.
Đứng tên một mình trên sổ đỏ có phải tài sản riêng không?
Không thể chỉ dựa vào việc Giấy chứng nhận đứng tên một người để kết luận tài sản đó là tài sản riêng.
Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình xác định tài sản được tạo ra, thu nhập do lao động, sản xuất, kinh doanh và các thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân về nguyên tắc thuộc tài sản chung, trừ những trường hợp pháp luật quy định khác. Đối với quyền sử dụng đất có được sau khi kết hôn, nguyên tắc cũng là tài sản chung, ngoại trừ trường hợp được thừa kế riêng, tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dịch bằng tài sản riêng.
Đồng thời, Nghị định 126/2014/NĐ-CP còn quy định đối với tài sản chung đã đăng ký nhưng chỉ ghi tên một bên vợ hoặc chồng, hai người có thể yêu cầu cấp đổi giấy chứng nhận để ghi tên cả hai. Điều này cho thấy việc chỉ đứng tên một người không tự nó quyết định bản chất tài sản chung hay riêng.
Khi có tranh chấp, cần xem xét:
- Tài sản hình thành lúc nào?
- Tiền mua tài sản từ đâu?
- Có hợp đồng tặng cho hoặc văn bản thừa kế riêng không?
- Có thỏa thuận tài sản giữa hai vợ chồng không?
- Có sử dụng tiền chung để thanh toán hay không?
Cách chứng minh tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân
Chứng minh thời điểm tạo lập tài sản
Có thể sử dụng:
- Hợp đồng mua bán tài sản;
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà;
- Hồ sơ mua bán nhà;
- Hồ sơ đăng ký xe;
- Sao kê tài khoản ngân hàng;
- Hồ sơ góp vốn, mua cổ phần;
- Biên nhận, chứng từ thanh toán;
- Tài liệu về thời điểm đăng ký kết hôn.
Mục tiêu là xây dựng được mốc thời gian rõ ràng giữa việc hình thành tài sản và việc xác lập quan hệ hôn nhân.
Chứng minh nguồn tiền
Đây thường là phần quyết định trong những vụ tranh chấp nhà đất có giá trị lớn.
Ví dụ, một người mua nhà sau khi kết hôn nhưng cho rằng toàn bộ tiền mua nhà là tiền bán căn nhà riêng có trước hôn nhân. Khi đó cần nối được chuỗi chứng cứ: Tài sản riêng ban đầu → giao dịch bán → nhận tiền → chuyển tiền → giao dịch mua tài sản mới.
Càng có nhiều giao dịch tiền mặt hoặc tiền riêng và tiền chung bị trộn lẫn, việc chứng minh càng khó.
Chứng minh việc tặng cho hoặc thừa kế riêng
Có thể dựa vào:
- Di chúc;
- Văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản;
- Hợp đồng tặng cho;
- Hồ sơ công chứng;
- Nội dung thể hiện rõ người được tặng cho;
- Bản án hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền;
- Các tài liệu khác thể hiện ý chí của người tặng cho, người để lại di sản.
Trong tranh chấp tại Tòa án, đương sự yêu cầu bảo vệ quyền lợi của mình có trách nhiệm thu thập, cung cấp tài liệu, chứng cứ chứng minh yêu cầu có căn cứ; nếu không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ, Tòa án sẽ giải quyết dựa trên chứng cứ có trong hồ sơ.
Vì vậy, nói rằng “đây là tiền bố mẹ cho riêng tôi” thường chưa đủ nếu không có chứng cứ hỗ trợ.
Hoa lợi, lợi tức từ tài sản riêng có phải tài sản riêng không?
Đây là vấn đề rất dễ nhầm. Nghị định 126/2014/NĐ-CP xác định hoa lợi là sản vật tự nhiên có được từ tài sản riêng, còn lợi tức là khoản lợi thu được từ việc khai thác tài sản riêng.
Ví dụ:
- Nhà riêng đem cho thuê: tiền thuê là lợi tức;
- Vườn cây riêng tạo ra nông sản: nông sản là hoa lợi.
Theo nguyên tắc tại Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân về cơ bản được tính vào tài sản chung, trừ trường hợp thuộc quy định về hậu quả của việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân.
Điều này tạo ra sự khác biệt rất quan trọng: Căn nhà có thể là tài sản riêng nhưng tiền cho thuê căn nhà trong thời kỳ hôn nhân chưa chắc là tài sản riêng.
Sau khi vợ chồng đã chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân, quy định về hoa lợi, lợi tức có thể khác nếu hai bên không có thỏa thuận khác. Điều 14 Nghị định 126/2014/NĐ-CP quy định cụ thể hậu quả pháp lý trong trường hợp này.
Tài sản riêng có thể trở thành tài sản chung không?
Có. Điều 44 và Điều 46 Luật Hôn nhân và Gia đình cho phép vợ hoặc chồng nhập tài sản riêng của mình vào tài sản chung bằng thỏa thuận. Đối với loại tài sản mà pháp luật yêu cầu giao dịch phải tuân thủ hình thức nhất định thì thỏa thuận nhập tài sản cũng phải đáp ứng hình thức tương ứng.
Ví dụ, người chồng sở hữu riêng một căn nhà trước hôn nhân và sau đó hai vợ chồng lập thỏa thuận hợp pháp xác định căn nhà là tài sản chung. Khi đó, không thể tiếp tục chỉ dựa vào nguồn gốc “mua trước khi cưới” để khẳng định toàn bộ căn nhà vẫn là tài sản riêng.
Đây là lý do khi tư vấn tranh chấp, luật sư phải xem xét toàn bộ lịch sử pháp lý của tài sản, không chỉ thời điểm tài sản ban đầu được tạo lập.
Luật sư hỗ trợ giải quyết tranh chấp tài sản riêng của vợ chồng
Tranh chấp về tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân thường không khó ở việc tìm điều luật, mà khó ở việc xây dựng chuỗi chứng cứ chứng minh nguồn gốc tài sản.
Đặc biệt với nhà đất, tiền gửi ngân hàng, cổ phần, vốn góp, tài sản được cha mẹ hỗ trợ mua hoặc tài sản đã nhiều lần mua bán, chuyển đổi, việc đánh giá chứng cứ ngay từ đầu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của mỗi bên.
Công ty Luật TNHH Dragon có thể hỗ trợ rà soát hồ sơ, xác định tài sản chung – tài sản riêng, đánh giá chứng cứ, tư vấn phương án thỏa thuận và tham gia bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong quá trình giải quyết ly hôn hoặc tranh chấp tài sản tại Tòa án.
Khi có tranh chấp, điều quan trọng không chỉ là tài sản thực tế thuộc về ai, mà còn là người đó có đủ chứng cứ pháp lý để chứng minh quyền sở hữu riêng của mình hay không.
