Nếu bạn đang lo lắng vì bị tố cáo lừa đảo phải làm gì, điều đầu tiên cần hiểu là bị tố cáo chưa đồng nghĩa với việc đã bị kết tội. Trong tố tụng hình sự, giai đoạn tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là giai đoạn cơ quan có thẩm quyền xác minh sự việc, thu thập tài liệu, làm rõ có hay không dấu hiệu tội phạm. Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 còn ghi nhận riêng tư cách người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố và trao cho họ các quyền tố tụng nhất định. 

Tại vanphongluatsu.com.vn, chúng tôi gặp khá nhiều trường hợp cá nhân, chủ doanh nghiệp, người bán hàng online hoặc người đứng tên nhận tiền bị người khác tố cáo “lừa đảo” chỉ vì giao dịch đổ vỡ, chậm giao hàng, nợ chưa trả đúng hẹn hoặc tranh chấp hợp đồng dân sự. Không phải cứ có đơn tố cáo là vụ việc chắc chắn bị xử lý theo Điều 174 Bộ luật Hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Muốn đánh giá đúng phải xem có hay không hành vi dùng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản. 

Người bị tố cáo, bị tố giác có những quyền gì?

Theo Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố có các quyền quan trọng như: được thông báo về hành vi bị tố giác; được thông báo, giải thích quyền và nghĩa vụ; trình bày lời khai, trình bày ý kiến; đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu; và khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm. Đây là nền tảng rất quan trọng để bạn tự bảo vệ mình ngay từ giai đoạn đầu. 

Ngoài ra, Điều 83 Bộ luật Tố tụng hình sự cũng cho phép người bị tố giác nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, trong đó có luật sư. Điều này có nghĩa là bạn không cần chờ đến khi bị khởi tố bị can mới được tìm luật sư. Trong nhiều tình huống, việc có luật sư bào chữa giỏi tại Hà Nội hoặc luật sư bảo vệ quyền lợi từ sớm sẽ giúp tránh những lời khai, tài liệu hoặc cách làm việc bất lợi cho chính mình. 

Bị tố cáo lừa đảo phải làm gì trước tiên?

Việc đầu tiên là bình tĩnh và không tự làm tình hình xấu hơn. Nếu bạn vừa biết mình bị tố cáo, đừng vội xóa tin nhắn, xóa giao dịch ngân hàng, xóa email, thay số điện thoại hoặc chặn toàn bộ liên lạc. Những hành động đó rất dễ bị hiểu là né tránh, che giấu hoặc làm mất chứng cứ. Trong khi đó, Điều 57 cho phép người bị tố giác được đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật để bảo vệ mình, nên tài liệu gốc thường là thứ rất quan trọng. 

Việc thứ hai là xác định rõ nội dung tố cáo liên quan đến giao dịch nào, thời điểm nào, số tiền bao nhiêu, bạn đã trao đổi gì, đã giao hàng hay thực hiện dịch vụ đến đâu, và hiện đang còn tranh chấp ở điểm nào. Nếu không dựng lại dòng sự kiện sớm, bạn sẽ rất khó giải trình mạch lạc khi cơ quan chức năng làm việc. 

Cần thu thập những chứng cứ gì để tự bảo vệ mình?

Trong hầu hết các vụ bị tố cáo lừa đảo, chứng cứ quan trọng thường nằm ở hợp đồng, tin nhắn, email, sao kê chuyển khoản, hóa đơn, biên nhận, lịch sử giao hàng, file ghi âm hợp pháp, dữ liệu camera, thông tin tài khoản và các trao đổi thể hiện ý chí thật của hai bên. Nếu bạn là người kinh doanh, hãy lưu thêm thông tin về quy trình bán hàng, điều kiện giao dịch, thỏa thuận hoàn tiền, đổi trả, tiến độ thực hiện và lý do phát sinh chậm trễ nếu có. Những tài liệu này có thể giúp chứng minh đây là tranh chấp dân sự hoặc giúp bác bỏ yếu tố “gian dối để chiếm đoạt”. 

Đặc biệt, nếu có tài liệu cho thấy bạn vẫn đang thực hiện nghĩa vụ, vẫn liên hệ với bên kia, vẫn có thiện chí hoàn trả, đổi hàng, khắc phục hoặc hai bên còn đang tranh cãi về chất lượng, tiến độ, điều kiện thanh toán, thì đây là nhóm tài liệu rất đáng lưu giữ. Nhiều vụ việc tưởng là “lừa đảo” nhưng thực tế chỉ là tranh chấp thực hiện nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng hoặc giao dịch dân sự. Đây là điểm cần được trình bày bằng tài liệu, chứ không chỉ nói miệng. 

Có nên lên làm việc ngay khi công an mời không?

Nếu cơ quan có thẩm quyền gửi giấy mời, giấy triệu tập hoặc yêu cầu làm việc hợp pháp, bạn không nên coi thường hay bỏ qua. Điều 57 quy định người bị tố giác phải có mặt theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền giải quyết nguồn tin về tội phạm và trình bày trung thực những tình tiết mình biết về sự việc. Tuy nhiên, việc đi làm việc không có nghĩa là đi một cách bị động. Bạn nên chuẩn bị trước nội dung, tài liệu, mốc thời gian và tốt nhất là trao đổi với luật sư trước khi làm việc. 

Điều quan trọng là bạn cần phân biệt giữa hợp tác làm việc và tự làm mình bất lợi. Không nên trả lời theo cảm xúc, suy đoán hoặc nhận những điều mình chưa chắc. Nếu có tài liệu, hãy xuất trình đúng bản gốc hoặc bản sao phù hợp; nếu chưa nhớ chính xác, nên nói rõ mình cần kiểm tra lại. Trong các vụ việc nhạy cảm về tiền và giao dịch, chỉ một câu trả lời thiếu chuẩn xác cũng có thể gây bất lợi về sau. 

Khi nào nên mời luật sư?

Bạn nên mời luật sư càng sớm càng tốt khi rơi vào một trong các tình huống sau: số tiền tranh chấp lớn; có nhiều người cùng tố cáo; vụ việc liên quan chuyển khoản, tài khoản ngân hàng, bán hàng online, đầu tư, vay mượn, huy động vốn; cơ quan điều tra đã bắt đầu xác minh mạnh; hoặc bạn đã được mời làm việc nhiều lần nhưng chưa rõ định hướng xử lý. Bộ luật Tố tụng hình sự cho phép người bị tố giác nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, trong đó có luật sư. 

Nếu vụ việc đã chuyển sang giai đoạn bắt, tạm giữ hoặc có dấu hiệu khởi tố, vai trò của luật sư càng rõ hơn. VKSND tối cao đã nêu quyền của người bào chữa được gặp, hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can và có mặt khi lấy lời khai, hỏi cung theo luật định. Điều đó cho thấy việc có luật sư bào chữa giỏi tại Hà Nội từ sớm không chỉ để “tranh tụng về sau”, mà còn để kiểm soát rủi ro ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng. 

Bị tố cáo lừa đảo có nên tự thỏa thuận với bên tố cáo không?

Trong nhiều trường hợp, việc thương lượng, hoàn tiền, giao nốt hàng, thanh lý giao dịch hoặc lập biên bản đối chiếu công nợ có thể giúp giảm căng thẳng và làm rõ bản chất dân sự của vụ việc. Tuy nhiên, việc thỏa thuận cần làm đúng cách, có tài liệu và có chiến lược. Bạn không nên vì hoảng loạn mà viết giấy nhận tội, ký các cam kết bất lợi hoặc chuyển tiền trong khi chưa xác minh rõ nội dung tố cáo và phạm vi trách nhiệm của mình. 

Nếu định khắc phục hậu quả hoặc thỏa thuận dân sự, bạn nên có văn bản rõ ràng, nội dung cụ thể và tốt nhất nên để luật sư rà trước. Trong nhiều vụ việc, cách xử lý khéo léo có thể giúp tháo gỡ tranh chấp; nhưng nếu làm sai, một giấy viết tay bất lợi lại trở thành chứng cứ chống lại bạn. Đây là lý do người bị tố cáo thường nên dùng dịch vụ luật sư tư vấn luật hình sự ngay khi phát sinh nguy cơ hình sự hóa vụ việc. 

Những việc tuyệt đối không nên làm

Khi bị tố cáo lừa đảo, có một số việc rất nên tránh. Thứ nhất là bỏ trốn hoặc cố tình cắt liên lạc hoàn toàn. Thứ hai là xóa dữ liệu, phi tang chứng cứ, nhờ người khác đứng tên tài khoản hoặc che giấu dòng tiền. Thứ ba là đăng bài công kích bên tố cáo bằng cảm xúc, vì điều đó có thể làm vụ việc phức tạp hơn. Thứ tư là tin vào dịch vụ “chạy án”, “lo hồ sơ”, “gặp người quen là xong”. Những cách làm này không giúp giải quyết bản chất vụ việc mà còn có thể tạo thêm rủi ro pháp lý. Những quyền hợp pháp bạn đang có theo Bộ luật Tố tụng hình sự là quyền được biết nội dung tố giác, được đưa ra chứng cứ, được khiếu nại và được nhờ luật sư. Đó mới là hướng xử lý an toàn. 

Nếu bị bắt, bị tạm giữ thì sao?

Trong trường hợp vụ việc nghiêm trọng hơn và bạn hoặc người thân bị bắt, bị tạm giữ, cần chuyển ngay từ trạng thái “tư vấn ban đầu” sang “bảo vệ tố tụng”. VKSND tối cao nhấn mạnh người bào chữa có quyền gặp và hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ; đây là cơ chế rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong giai đoạn đầu. Gia đình hoặc chính người bị giữ nên liên hệ ngay luật sư để đăng ký tham gia bảo vệ, thay vì chờ hồ sơ đi quá sâu. 

Khi đó, mọi bước xử lý như cung cấp tài liệu, giải trình, khắc phục hậu quả, làm đơn, làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng đều cần được tính toán kỹ hơn. Với những vụ việc như vậy, lựa chọn một văn phòng luật sư uy tín tại Hà Nội hoặc vanphongluatsu.com.vn để đồng hành từ sớm thường có ý nghĩa rất lớn trong việc hạn chế bất lợi. 

Vai trò của luật sư trong vụ bị tố cáo lừa đảo

Luật sư không chỉ đại diện tranh tụng tại tòa. Ở giai đoạn đầu, luật sư có thể giúp bạn xác định đúng tư cách pháp lý hiện tại, phân tích xem vụ việc có thật sự có dấu hiệu của Điều 174 hay không, hỗ trợ chuẩn bị lời trình bày, rà soát chứng cứ có lợi, hướng dẫn cách làm việc với cơ quan chức năng và tránh các sai lầm khiến vụ việc từ tranh chấp dân sự trở thành bất lợi hình sự. Luật Luật sư cũng xác nhận phạm vi hành nghề của luật sư bao gồm việc thực hiện các dịch vụ pháp lý và tham gia tố tụng theo quy định của pháp luật. 

Vì vậy, nếu bạn đang tìm hướng xử lý cho tình huống bị tố cáo lừa đảo phải làm gì, đừng chỉ tìm một mẫu giải trình chung. Mỗi vụ việc có bản chất và rủi ro khác nhau. Cách làm an toàn là để luật sư đọc hồ sơ, xem chứng cứ, dựng lại dòng sự kiện và chọn hướng xử lý phù hợp. Đây là lý do nhiều người ưu tiên tìm luật sư bào chữa giỏi tại Hà Nội khi bắt đầu thấy vụ việc có dấu hiệu vượt khỏi phạm vi tranh chấp thông thường. 

Với câu hỏi bị tố cáo lừa đảo phải làm gì, câu trả lời đúng không phải là trốn tránh hay tự nhận lỗi vội vàng, mà là: bình tĩnh xác định bản chất vụ việc, giữ lại toàn bộ chứng cứ, chuẩn bị tài liệu giao dịch, làm việc đúng yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, và mời luật sư càng sớm càng tốt. Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 trao cho người bị tố giác quyền được biết nội dung tố giác, được trình bày ý kiến, đưa ra chứng cứ, khiếu nại và nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp; trong đó có luật sư. 

Nếu bạn đang cần một văn phòng luật sư uy tín tại Hà Nội, muốn được hỗ trợ bởi dịch vụ luật sư tư vấn luật hình sự, hoặc cần làm việc với luật sư bào chữa giỏi tại Hà Nội, việc xử lý sớm và đúng hướng sẽ quyết định rất lớn đến kết quả sau này. vanphongluatsu.com.vn là một trong những kênh bạn có thể cân nhắc để được tư vấn cụ thể theo hồ sơ thực tế của mình.