Trả lời nhanh: Tội cho vay lãi nặng được quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự. Lãi suất phải gấp 05 lần trở lên mức tối đa trong Bộ luật Dân sự, tức từ 100%/năm trở lên. Thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng thì bị phạt tiền từ 50 đến 200 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm. Thu lợi từ 100 triệu đồng trở lên bị phạt tiền đến 01 tỷ đồng hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Vay 50 triệu, mỗi tháng đóng “lãi” vài triệu. Không trả kịp thì bị nhắn tin, gọi điện, đến tận nhà. Đó là hình ảnh quen thuộc của cái gọi là “tín dụng đen”. Nhưng pháp luật hình sự chỉ xử lý khi đủ dấu hiệu của Điều 201.
Bài viết giải thích cách xác định lãi suất bị coi là nặng và cách tính khoản thu lợi bất chính. Bạn cũng sẽ biết khung hình phạt từng khoản và hướng xử lý cho cả người cho vay lẫn người đi vay. Nội dung cập nhật đến tháng 10/2026.
Luật sư hình sự Công ty Luật TNHH Dragon tại Hà Nội.
| Nội dung | Tóm tắt |
|---|---|
| Căn cứ pháp lý | Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017. Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 về lãi suất. Luật số 86/2025/QH15 (hiệu lực 01/7/2025) không sửa Điều 201 |
| Lãi suất bị coi là nặng | Gấp 05 lần trở lên mức tối đa trong Bộ luật Dân sự, tức từ 100%/năm trở lên (mức tối đa dân sự là 20%/năm) |
| Khung cơ bản (khoản 1) | Thu lợi bất chính từ 30 đến dưới 100 triệu đồng, hoặc đã bị xử phạt hành chính, hoặc đã bị kết án chưa xóa án tích mà còn vi phạm. Phạt tiền 50 – 200 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm |
| Khung tăng nặng (khoản 2) | Thu lợi từ 100 triệu đồng trở lên. Phạt tiền 200 triệu – 01 tỷ đồng hoặc tù 06 tháng – 03 năm |
| Hình phạt bổ sung (khoản 3) | Phạt tiền 30 – 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề 01 – 05 năm |
| Chủ thể và lỗi | Người từ đủ 16 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự. Lỗi cố ý |
| Nơi xét xử | Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm phần lớn vụ án hình sự từ 01/7/2025 |
Cập nhật: 27/10/2026 · Biên soạn: Công ty Luật TNHH Dragon · Kiểm duyệt: Luật sư Nguyễn Minh Long
1. Tội cho vay lãi nặng là gì?
Đây là tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực cho vay tiền. Người phạm tội cho vay trong giao dịch dân sự với lãi suất quá cao và thu lợi bất chính.
Pháp luật dân sự cho phép các bên thỏa thuận lãi suất, nhưng có trần. Phần lãi vượt trần không có hiệu lực. Pháp luật hình sự chỉ vào cuộc khi mức lãi quá cao, gấp ít nhất 05 lần trần dân sự, và có khoản lợi đủ lớn.
Thực tế, cho vay lãi nặng thường đi kèm các hành vi khác như đe dọa, siết nợ, xâm phạm chỗ ở. Khi đó người cho vay có thể bị xem xét thêm các tội khác.
2. Điều 201 quy định khung hình phạt thế nào?
| Khoản | Trường hợp | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Cho vay lãi suất gấp 05 lần trở lên mức tối đa của Bộ luật Dân sự và thu lợi bất chính từ 30 đến dưới 100 triệu đồng. Hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này. Hoặc đã bị kết án về tội này, chưa xóa án tích mà còn vi phạm | Phạt tiền 50 – 200 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm |
| Khoản 2 | Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên | Phạt tiền 200 triệu – 01 tỷ đồng hoặc tù 06 tháng – 03 năm |
| Khoản 3 | Hình phạt bổ sung | Phạt tiền 30 – 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định 01 – 05 năm |
Chú ý nhóm thứ hai và thứ ba ở khoản 1. Người đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi này có thể bị truy cứu hình sự. Người đã bị kết án chưa xóa án tích mà còn vi phạm cũng vậy. Khoản lợi chưa đạt 30 triệu đồng vẫn không loại trừ trách nhiệm.
Tòa án quyết định mức cụ thể theo tính chất hành vi, nhân thân và các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng.
3. Lãi suất bao nhiêu thì bị coi là lãi nặng?
Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 quy định lãi suất theo thỏa thuận không vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay. Phần vượt mức này không có hiệu lực.
Điều 201 lấy mức 20%/năm làm gốc. Lãi suất gấp 05 lần trở lên tương đương từ 100%/năm trở lên. Quy đổi gần đúng là từ khoảng 8,3% mỗi tháng trở lên.
| Cách ghi lãi | Quy đổi gần đúng | Đánh giá |
|---|---|---|
| 20%/năm | Khoảng 1,67%/tháng | Mức trần theo Bộ luật Dân sự |
| 5%/tháng | 60%/năm | Vượt trần dân sự nhưng chưa đạt gấp 05 lần |
| 10%/tháng | 120%/năm | Đạt ngưỡng gấp 05 lần, cần xét thêm khoản lợi bất chính |
Lưu ý: cách tính lãi suất thực tế có thể phức tạp, nhất là khi người vay bị trừ tiền ngay khi giải ngân hoặc phải trả phí “dịch vụ”. Cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét bản chất của khoản trả.
4. Cách tính khoản thu lợi bất chính
Thu lợi bất chính là tiền lãi mà người cho vay thu được vượt phần lãi tối đa theo Bộ luật Dân sự. Tòa án nhân dân tối cao từng trả lời rằng khoản này là số lãi thu được sau khi trừ số lãi tương ứng với mức 20%/năm.
Ví dụ minh họa: ông A cho vay 200 triệu đồng, lãi 10%/tháng, trong 12 tháng. Tổng lãi thu được là 240 triệu đồng. Lãi theo mức 20%/năm là 40 triệu đồng. Thu lợi bất chính khoảng 200 triệu đồng, đạt ngưỡng của khoản 2.
- Nếu hành vi cho vay liên tục, kế tiếp nhau, số lợi thu được từ nhiều người vay được cộng dồn.
- Nếu hợp đồng chưa hết hạn mà vụ việc bị phát hiện, thu lợi thường tính theo số tiền người vay thực tế đã trả.
- Việc xử lý tiền gốc và khoản lãi vượt mức đã trả còn nhiều quan điểm. Mỗi vụ án có thể xử lý khác nhau.
Con số trên chỉ để minh họa cách tính. Kết quả thật phụ thuộc chứng cứ về số tiền thực nhận, thực trả và thời điểm.
Gửi chứng cứ qua Zalo. Luật sư Dragon tính lại lãi thực tế, hướng dẫn tố giác và bảo vệ quyền lợi của bạn.
5. Bốn yếu tố cấu thành tội cho vay lãi nặng
Chủ thể
Là người từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự. Không cần là người kinh doanh. Cá nhân cho vay lẻ vẫn có thể bị truy cứu.
Mặt chủ quan
Lỗi là cố ý. Người cho vay biết rõ mức lãi vượt xa quy định nhưng vẫn thực hiện vì lợi nhuận.
Khách thể
Là trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực cho vay tiền. Hành vi còn có thể kéo theo ảnh hưởng đến an ninh trật tự khi có siết nợ.
Mặt khách quan
Hành vi là cho vay tiền với lãi suất gấp 05 lần trở lên mức tối đa. Việc cho vay có thể có hợp đồng hoặc chỉ thỏa thuận miệng. Người cho vay thường nhắm vào người đang cần tiền gấp. Hậu quả thiệt hại cho người vay là khoản lãi quá cao phải trả.
6. Cho vay lãi nặng khác gì vi phạm dân sự và các tội khác?
Không phải mọi khoản lãi cao đều là tội phạm. Cần phân biệt ba mức.
| Mức độ | Dấu hiệu | Hậu quả pháp lý |
|---|---|---|
| Vi phạm dân sự | Lãi vượt 20%/năm nhưng chưa đạt gấp 05 lần | Phần lãi vượt không có hiệu lực. Không phải tội phạm |
| Vi phạm hành chính | Đạt dấu hiệu lãi nặng nhưng khoản lợi chưa đủ 30 triệu đồng và chưa có tiền án, tiền sự liên quan | Bị xử phạt hành chính theo nghị định hiện hành |
| Tội phạm (Điều 201) | Lãi gấp 05 lần trở lên và thu lợi từ 30 triệu đồng, hoặc thuộc trường hợp đã bị xử lý trước đó | Bị truy cứu trách nhiệm hình sự |
Cho vay kèm đe dọa, siết nợ, lăng mạ hay chiếm giữ tài sản thì sao? Người cho vay có thể bị xem xét thêm các tội khác, ví dụ làm nhục người khác hoặc các tội xâm phạm sở hữu. Doanh nghiệp cho vay lãi cao cũng cần chú ý, xem bài doanh nghiệp cho vay lãi suất cao có bị xử lý hình sự không.
Mức phạt hành chính cụ thể do nghị định hiện hành quy định. Bạn nên tra cứu văn bản mới nhất hoặc hỏi luật sư.
7. Bị vay nặng lãi thì nên làm gì?
Người đi vay không nên lẩn tránh hay trả thêm “để yên chuyện”. Hãy hành động có kế hoạch.
- Giữ toàn bộ chứng cứ: tin nhắn, ghi âm, sao kê chuyển khoản, giấy vay, biên nhận.
- Lập bảng ghi số tiền thực nhận, số tiền đã trả, thời điểm và mức lãi thực tế.
- Không đánh trả hay đe dọa lại. Việc này có thể khiến bạn mất vị thế.
- Khi bị đe dọa hoặc quấy rối, báo ngay Công an xã, phường nơi cư trú. Xem tố cáo tội phạm ở đâu và mẫu đơn tố cáo.
- Tìm hiểu thêm tại bài tội cho vay nặng lãi xử lý thế nào.
Về phía dân sự, phần lãi vượt mức có thể không có hiệu lực. Nếu bị khởi kiện đòi nợ, hãy xem luật sư khởi kiện đòi nợ để biết cách chuẩn bị. Khi cần soạn hợp đồng cho vay hợp pháp, xem mẫu hợp đồng vay tiền.
Đừng tự khai khi chưa hiểu cách tính thu lợi bất chính. Phí tư vấn trực tiếp từ 500.000 đồng/giờ (mức tham khảo, có thể thay đổi).
8. Bị điều tra về tội cho vay lãi nặng: cách giảm nhẹ trách nhiệm
Người bị triệu tập hoặc bị khởi tố nên làm các việc sau.
- Nhờ luật sư ngay từ đầu để rà soát cách tính lãi và thu lợi bất chính. Xem thủ tục mời luật sư bào chữa.
- Không tự ý tiêu hủy sổ sách, tin nhắn, chứng từ. Hành vi này có thể gây bất lợi.
- Chủ động hoàn trả phần lãi vượt mức cho người vay khi có điều kiện. Đây có thể là tình tiết giảm nhẹ.
- Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, phạm tội lần đầu là các tình tiết thường gặp theo Điều 51 Bộ luật Hình sự.
- Chuẩn bị tài liệu nhân thân, hoàn cảnh gia đình.
Với khung cơ bản, Tòa án có thể chỉ áp dụng phạt tiền. Với khoản 2, có hình phạt tù. Xem điều kiện tại bài án treo: điều kiện được hưởng.
Người thân bị tạm giữ có thể tìm hiểu cách xử lý khi người nhà bị tạm giữ.
9. Dịch vụ luật sư của Dragon
Công ty Luật TNHH Dragon có trụ sở tại Long Biên, Hà Nội và chi nhánh tại Hải Phòng. Luật sư hỗ trợ cả người cho vay bị điều tra và người đi vay bị ép trả lãi nặng.
Luật sư Nguyễn Minh Long, Giám đốc Công ty Luật TNHH Dragon.
Công việc cụ thể gồm:
- Tính lại lãi suất thực tế và khoản thu lợi bất chính theo chứng cứ.
- Phân tích hành vi thuộc Điều 201 hay chỉ là vi phạm dân sự, hành chính.
- Bào chữa tại các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử.
- Soạn đơn tố giác, bảo vệ quyền lợi người vay bị đe dọa, siết nợ.
- Tư vấn khởi kiện hoặc phản đối yêu cầu đòi nợ có lãi quá mức.
Phí tư vấn trực tiếp từ 500.000 đồng/giờ. Đây là mức giá tham khảo, có thể thay đổi theo từng vụ việc. Xem thêm luật sư bào chữa án hình sự tại tòa và luật sư thu hồi nợ cá nhân.
Đội ngũ luật sư Công ty Luật TNHH Dragon.
Giải đáp nhanh
Câu hỏi thường gặp: Tội cho vay lãi nặng
1Tội cho vay lãi nặng bị phạt thế nào?▼
Khoản 1 Điều 201 phạt tiền từ 50 đến 200 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm. Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên thì phạt tiền từ 200 triệu đến 01 tỷ đồng hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung và cấm hành nghề.
2Cho vay lãi suất bao nhiêu thì bị truy cứu hình sự?▼
Lãi suất phải gấp 05 lần trở lên mức tối đa theo Bộ luật Dân sự, tức từ 100%/năm trở lên vì mức tối đa dân sự là 20%/năm. Ngoài ra phải thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng, hoặc thuộc trường hợp đã bị xử phạt hành chính hay đã bị kết án chưa xóa án tích.
3Cho vay lãi 5% mỗi tháng có phạm tội không?▼
5% mỗi tháng tương đương khoảng 60%/năm. Mức này vượt trần dân sự 20%/năm nhưng chưa đạt gấp 05 lần. Vì vậy chưa đủ dấu hiệu của Điều 201, nhưng phần lãi vượt mức không có hiệu lực. Mỗi vụ việc cần xem thực tế khoản thu.
4Thu lợi bất chính trong tội cho vay lãi nặng tính thế nào?▼
Là số lãi thu được sau khi trừ phần lãi tương ứng mức 20%/năm. Nếu cho vay liên tục nhiều người, số lợi được cộng dồn. Cách tính cụ thể phụ thuộc chứng cứ về số tiền thực nhận, thực trả. Bạn nên nhờ luật sư tính lại trước khi làm việc với cơ quan điều tra.
5Người vay nặng lãi có phải trả phần lãi vượt mức không?▼
Pháp luật dân sự quy định phần lãi vượt 20%/năm không có hiệu lực. Việc xử lý phần lãi đã trả còn tùy từng vụ việc. Người vay nên giữ chứng cứ và hỏi luật sư trước khi quyết định trả thêm hoặc từ chối. Nếu bị đe dọa, hãy báo ngay cơ quan Công an.
Kết luận
Hãy nhớ ba điều. Tội cho vay lãi nặng cần lãi suất từ 100%/năm trở lên và khoản thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng. Hình phạt chủ yếu là phạt tiền, nhưng có thể lên tù đến 03 năm khi thu lợi từ 100 triệu đồng. Phần lãi vượt 20%/năm luôn không có hiệu lực theo pháp luật dân sự.
Dù bạn là người cho vay hay người đi vay, hãy xem xét hồ sơ cùng luật sư trước khi hành động.
Bài viết được kiểm duyệt nội dung bởi Luật sư Nguyễn Minh Long, Công ty Luật TNHH Dragon.
Luật sư Công ty Luật TNHH Dragon tiếp nhận hồ sơ, tính lại lãi thực tế và đề xuất hướng xử lý cho từng vụ việc.
