Tội vu khống 2026: Điều 156 BLHS, khung phạt và cách xử lý

Cập nhật: 27/10/2026 · Biên soạn: Công ty Luật TNHH Dragon · Kiểm duyệt: Luật sư Nguyễn Minh Long

Bị tung tin sai sự thật trên mạng xã hội. Bị tố cáo oan lên cơ quan công an. Nhiều người rơi vào cảnh này nhưng không biết hành vi đó là tội gì, cũng không biết phải làm đơn thế nào.

Bài này phân tích tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự: cấu thành, khung hình phạt, điều kiện khởi tố và cách xử lý. Bài cũng phân biệt với tội làm nhục người khác, và cập nhật điểm mới về tố cáo sai sự thật có hiệu lực từ 01/7/2026. Nội dung cập nhật đến tháng 10/2026.

1. Tội vu khống là gì theo Điều 156 Bộ luật Hình sự?

Tội vu khống là hành vi cố ý bịa đặt hoặc loan truyền thông tin mà người thực hiện biết rõ là sai sự thật. Mục đích là xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Điều 156 mô tả hai nhóm hành vi:

• Bịa đặt hoặc loan truyền điều biết rõ là sai sự thật, nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
• Bịa đặt người khác phạm tội và tố cáo họ trước cơ quan có thẩm quyền.

Điều luật thay thế Điều 122 Bộ luật Hình sự 1999. Về bản chất, nội dung gần như giữ nguyên. Bộ luật 2015 bổ sung thêm một số tình tiết định khung mới, như dùng mạng máy tính, mạng viễn thông để phạm tội.

2. Cấu thành tội vu khống

Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh đủ các yếu tố sau.

Thông tin đưa ra phải sai sự thật

Đây là yếu tố cốt lõi. Người phạm tội biết rõ thông tin mình bịa đặt hoặc loan truyền là không đúng. Nếu thông tin đúng sự thật nhưng làm tổn hại danh dự người khác, hành vi có thể rơi vào tội khác, không phải vu khống.

Có lỗi cố ý trực tiếp

Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là bịa đặt. Họ vẫn làm vì muốn xúc phạm danh dự hoặc gây thiệt hại cho người khác. Vô ý chia sẻ tin sai do tin nhầm nguồn không đủ yếu tố cấu thành tội này.

Hậu quả xúc phạm nghiêm trọng hoặc gây thiệt hại

Hành vi phải xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại thực tế. Mức “nghiêm trọng” được đánh giá theo hoàn cảnh cụ thể, phạm vi lan truyền và ảnh hưởng thực tế.

Tố cáo sai sự thật trước cơ quan có thẩm quyền

Nhóm thứ hai là bịa đặt người khác phạm tội rồi tố cáo với công an, viện kiểm sát hoặc cơ quan khác. Dạng này nguy hiểm vì có thể khiến người vô tội bị điều tra, tạm giữ oan.

Chủ thể

Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự, từ đủ 16 tuổi trở lên.

3. Khung hình phạt tội vu khống năm 2026

Điều 156 có ba khung hình phạt chính và một khoản hình phạt bổ sung.

Khung 1: phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc tù đến 01 năm

Ở mức cơ bản, người phạm tội bị phạt tiền từ 10 đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.

Khung 2: phạt tù từ 01 năm đến 03 năm

Áp dụng khi vu khống thuộc một trong các trường hợp:

• Có tổ chức.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn.
• Đối với 02 người trở lên.
• Đối với ông, bà, cha, mẹ, người dạy dỗ, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh cho mình.
• Đối với người đang thi hành công vụ.
• Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội.
• Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%.
• Vu khống người khác phạm tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

Khung 3: phạt tù từ 03 năm đến 07 năm

Đây là khung nặng nhất. Áp dụng khi:

• Phạm tội vì động cơ đê hèn.
• Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên.
• Làm nạn nhân tự sát.

Hình phạt bổ sung

Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 đến 50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

4. Không có yêu cầu của bị hại thì có bị khởi tố không?

Không. Theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, tội ở Điều 156 chỉ được khởi tố khi có yêu cầu. Yêu cầu phải do bị hại hoặc người đại diện của bị hại đưa ra.

Quy định này áp dụng cho cả khung cơ bản và các khung tăng nặng. Một vài hệ quả thực tế:

• Bị hại không làm đơn thì cơ quan điều tra không có căn cứ mở vụ án, dù đã xác minh có hành vi vu khống.
• Nếu bị hại rút yêu cầu trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm, vụ án phải bị đình chỉ.
• Bị hại dưới 18 tuổi, có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất, hoặc đã chết thì người đại diện hợp pháp có quyền yêu cầu khởi tố thay.

Vì vậy, người bị vu khống cần chủ động làm đơn yêu cầu khởi tố. Đơn gửi cơ quan có thẩm quyền, thường là công an nơi xảy ra hành vi hoặc nơi người vi phạm cư trú. Kèm theo là chứng cứ chứng minh thông tin bị bịa đặt là sai sự thật.

5. Phân biệt tội vu khống với tội làm nhục người khác

Cả hai tội đều xâm phạm danh dự, nhân phẩm. Nhưng bản chất hành vi khác nhau.

Ví dụ dễ hình dung. Một người đăng bài bịa đặt “A lừa đảo khách hàng” khi việc đó không xảy ra. Đó là vu khống. Nếu người này chỉ chửi bới, xúc phạm A bằng lời lẽ thô tục dù A có sai phạm thật, hành vi có thể là làm nhục. Chi tiết xem bài tội làm nhục người khác 2026: Điều 155, mức phạt, cách xử lý.

6. Vu khống trên mạng xã hội bị xử lý thế nào?

Vu khống qua Facebook, Zalo, YouTube, TikTok ngày càng phổ biến. Theo điểm e khoản 2 Điều 156, dùng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội là một tình tiết định khung riêng.

Điều đó có nghĩa là chỉ cần vu khống qua mạng, người phạm tội đã bị áp khung từ 01 năm đến 03 năm tù. Không còn ở khung cơ bản dù chưa có tình tiết tăng nặng nào khác.

Đăng tin sai sự thật chưa đủ yếu tố hình sự vẫn có thể bị xử phạt hành chính. Đó là quy định về quản lý thông tin trên không gian mạng. Mức phạt cụ thể phụ thuộc văn bản có hiệu lực tại thời điểm vi phạm.

Nếu bạn là nạn nhân, hãy chụp màn hình có hiển thị đường dẫn, thời gian đăng và người đăng. Không chỉ lưu ảnh, hãy lưu cả đường link và ghi lại số lượng chia sẻ, bình luận.

7. Tố cáo sai sự thật: điểm mới từ 01/7/2026

Tố cáo đúng quyền công dân không phải vu khống. Người tố cáo nhầm, thiếu thông tin nhưng không cố ý bịa đặt thì không phạm tội. Điều quyết định là yếu tố “biết rõ là sai sự thật”.

Có hai văn bản mới đáng chú ý, cùng có hiệu lực từ 01/7/2026:

• Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo. Luật làm rõ thẩm quyền giải quyết tố cáo ở cấp xã, cấp tỉnh và các cơ quan chuyên môn.
• Nghị định số 156/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định số 31/2019/NĐ-CP. Nghị định siết kỷ luật với cán bộ, công chức, viên chức tố cáo sai sự thật. Người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý có thể bị cách chức trong một số trường hợp, như tái phạm sau khi đã bị cảnh cáo.

Các văn bản này nói về xử lý kỷ luật và thủ tục giải quyết tố cáo. Chúng không thay thế Điều 156. Nếu hành vi bịa đặt đủ yếu tố cấu thành, trách nhiệm hình sự vẫn có thể đặt ra song song. Muốn tố cáo đúng nơi, đúng cách, xem tố cáo tội phạm ở đâu: nơi tiếp nhận, hồ sơ, thủ tục.

8. Trách nhiệm bồi thường dân sự khi vu khống người khác

Song song với trách nhiệm hình sự, người vu khống còn phải bồi thường theo Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015. Thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm gồm:

• Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại. Ví dụ đăng tin cải chính, xin lỗi, giám định.
• Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút do bị vu khống.
• Một khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần.

Mức bù đắp tổn thất tinh thần do hai bên thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, mức tối đa cho một người không quá 10 lần mức lương cơ sở. Từ 01/7/2026, mức lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định số 161/2026/NĐ-CP. Vì vậy mức tối đa là 25.300.000 đồng.

Người bị vu khống có thể yêu cầu bồi thường trong cùng vụ án hình sự. Hoặc khởi kiện riêng nếu vụ việc chưa đến mức hình sự. Xem bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và thủ tục khởi kiện dân sự.

9. Bị vu khống phải làm gì?

Hãy làm theo các bước sau để bảo vệ quyền lợi:

• Lưu chứng cứ ngay: chụp màn hình, quay video, lưu link bài viết, tin nhắn có nội dung vu khống trước khi bị xóa.
• Xác định người thực hiện: ghi rõ thời gian, phạm vi lan truyền thông tin.
• Làm đơn yêu cầu khởi tố: gửi cơ quan công an, vì đây là tội chỉ khởi tố theo yêu cầu bị hại.
• Yêu cầu bồi thường kèm theo: gồm chi phí khắc phục và tổn thất tinh thần.
• Hỏi luật sư: đánh giá đủ căn cứ cấu thành hay chỉ là tranh chấp dân sự, tránh làm đơn sai tội danh khiến hồ sơ bị trả lại.

Nếu bạn còn bị hành hung vì tin đồn sai sự thật, xem thêm bài tội cố ý gây thương tích: cấu thành và khung hình phạt. Nếu bạn bị tố cáo oan và cần luật sư ngay từ giai đoạn đầu, xem thủ tục mời luật sư bào chữa trong vụ án hình sự.

10. Dịch vụ luật sư hình sự của Công ty Luật Dragon

Công ty Luật TNHH Dragon hỗ trợ cả bên bị hại và bên bị tố cáo trong các vụ việc về danh dự, nhân phẩm:

• Đánh giá hồ sơ: vụ việc đủ cấu thành tội vu khống, tội làm nhục hay chỉ là tranh chấp dân sự.
• Soạn đơn yêu cầu khởi tố, đơn tố giác, hệ thống hóa chứng cứ điện tử.
• Bào chữa cho người bị tố cáo vu khống, giúp làm rõ yếu tố “biết rõ là sai sự thật”.
• Đại diện yêu cầu bồi thường, đăng tin cải chính. Xem dịch vụ luật sư bào chữa cho bị can hình sự.

Luật sư trưởng Nguyễn Minh Long tại trụ sở Công ty Luật Dragon.

Phí tư vấn trực tiếp tại văn phòng từ 500.000 đồng/giờ. Đây là mức giá tham khảo, có thể thay đổi theo từng vụ việc. Khách tại Hà Nội có thể đến văn phòng luật sư tại Hà Nội của Dragon. Tham khảo thêm dịch vụ luật sư bào chữa.

Kết luận

Tội vu khống xử lý hành vi bịa đặt, loan truyền thông tin sai sự thật gây tổn hại danh dự người khác. Khung cao nhất là 07 năm tù, kèm trách nhiệm bồi thường dân sự. Vì chỉ khởi tố theo yêu cầu bị hại, người bị vu khống cần thu thập chứng cứ và làm đơn kịp thời. Cần luật sư đồng hành, gọi Dragon theo số bên dưới.

Bài viết được kiểm duyệt nội dung bởi Luật sư Nguyễn Minh Long, Công ty Luật TNHH Dragon.