Nhận con nuôi không chỉ xuất phát từ mong muốn chăm sóc, yêu thương một đứa trẻ mà còn là một thủ tục pháp lý cần được thực hiện đúng quy định để xác lập đầy đủ quyền, nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi. Trong thực tế, nhiều người vẫn chưa rõ điều kiện nhận con nuôi gồm những gì, cần chuẩn bị hồ sơ nào, nộp ở đâu và thời gian giải quyết bao lâu. Đặc biệt, quy định về thủ tục nhận con nuôi năm 2026 đã có một số thay đổi theo hướng đơn giản hóa giấy tờ nhờ khai thác dữ liệu điện tử. Bài viết dưới đây của Công ty Luật TNHH Dragon sẽ hướng dẫn chi tiết điều kiện, hồ sơ, trình tự, lệ phí và những lưu ý quan trọng khi thực hiện thủ tục nhận con nuôi theo quy định hiện hành.
Thủ tục nhận con nuôi năm 2026 có gì mới?
Theo Nghị định 06/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 08/01/2025, thủ tục đăng ký nuôi con nuôi đã bắt đầu được đơn giản hóa thông qua việc khai thác dữ liệu điện tử và giảm yêu cầu nộp lại một số giấy tờ.
Tuy nhiên, người thực hiện thủ tục trong năm 2026 cần lưu ý một bước cập nhật mới hơn. Nghị định 18/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/01/2026 tiếp tục sửa đổi quy định về hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi.
Theo quy định hiện hành, trường hợp cơ quan đăng ký nuôi con nuôi có thể khai thác được thông tin trong cơ sở dữ liệu, người dân không phải nộp lại một số giấy tờ tương ứng, trong đó có thể bao gồm:
- Hộ chiếu, căn cước hoặc giấy tờ chứng minh nhân thân;
- Phiếu lý lịch tư pháp;
- Giấy tờ xác nhận tình trạng hôn nhân;
- Giấy khám sức khỏe;
- Giấy chứng tử của cha, mẹ đẻ trong trường hợp trẻ em mồ côi.
Nếu dữ liệu chưa có, không đầy đủ hoặc không chính xác thì người thực hiện thủ tục vẫn có thể được yêu cầu bổ sung giấy tờ để hoàn thiện hồ sơ. Do đó, một sai lầm khá phổ biến khi tìm hiểu thủ tục nhận con nuôi 2026 là sử dụng nguyên danh mục giấy tờ của các bài hướng dẫn cũ và cho rằng tất cả đều bắt buộc phải xin bản giấy ngay từ đầu.
Ai có thể được nhận làm con nuôi?
Theo Luật Nuôi con nuôi, người được nhận làm con nuôi thông thường phải là trẻ em dưới 16 tuổi.
Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ được nhận làm con nuôi trong hai nhóm trường hợp đặc biệt: Cha dượng hoặc mẹ kế nhận làm con nuôi; hoặc Cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi.
Ngoài ra, một người chỉ có thể làm con nuôi của một người độc thân hoặc của cả hai người là vợ chồng.
Quy định giới hạn độ tuổi nhằm bảo đảm việc nhận con nuôi thực sự hướng đến mục đích xác lập quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ em trong môi trường gia đình phù hợp.
Điều kiện của người nhận con nuôi
Không phải cứ có nguyện vọng nhận trẻ về nuôi là có thể đăng ký. Người nhận con nuôi trong nước về nguyên tắc phải đáp ứng các điều kiện sau:
- Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;
- Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên;
- Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế và chỗ ở bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi;
- Có tư cách đạo đức tốt.
Pháp luật đồng thời loại trừ một số trường hợp như người đang bị hạn chế một số quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên; người đang chấp hành quyết định xử lý hành chính tại cơ sở giáo dục, cơ sở chữa bệnh; người đang chấp hành hình phạt tù hoặc chưa được xóa án tích về một số tội danh liên quan trực tiếp đến trẻ em, gia đình và nhân phẩm con người.
Trường hợp cha dượng, mẹ kế hoặc người thân nhận con nuôi
Đây là trường hợp có cơ chế thuận lợi hơn. Khi cha dượng nhận con riêng của vợ, mẹ kế nhận con riêng của chồng hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi, pháp luật không bắt buộc áp dụng điều kiện phải hơn con nuôi 20 tuổi và điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở như trường hợp nhận con nuôi thông thường.
Tuy nhiên, người nhận nuôi vẫn phải bảo đảm những điều kiện pháp lý còn lại và không thuộc trường hợp bị cấm nhận con nuôi.
Hồ sơ làm thủ tục nhận con nuôi năm 2026
Đây thường là phần người dân quan tâm nhất khi tìm kiếm câu hỏi “nhận con nuôi cần giấy tờ gì?”.
Hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi được lập thành 01 bộ, bao gồm nhóm giấy tờ của người nhận con nuôi và nhóm giấy tờ liên quan đến người được nhận làm con nuôi. Quy định năm 2026 cho phép cơ quan nhà nước khai thác một số thông tin trực tiếp từ cơ sở dữ liệu thay vì bắt người dân nộp lại giấy tờ đã có thông tin.
Hồ sơ của người nhận con nuôi
Về nguyên tắc, hồ sơ của người nhận con nuôi gồm:
- Đơn xin nhận con nuôi;
- Bản sao hộ chiếu, căn cước hoặc giấy tờ có giá trị thay thế;
- Phiếu lý lịch tư pháp;
- Văn bản xác nhận tình trạng hôn nhân;
- Giấy khám sức khỏe do cơ sở y tế có thẩm quyền cấp;
- Văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, tình trạng chỗ ở và điều kiện kinh tế.
Theo thủ tục hành chính hiện hành, giấy khám sức khỏe và giấy xác nhận về hoàn cảnh gia đình, chỗ ở, kinh tế được sử dụng theo yêu cầu về thời hạn của hồ sơ; cổng dịch vụ công hiện công bố mốc không quá 06 tháng đối với các giấy tờ thuộc nhóm này.
Không nên tự động đi xin tất cả giấy tờ
Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý trong năm 2026. Nếu UBND cấp xã có thể khai thác đầy đủ dữ liệu liên quan thì một số giấy tờ về căn cước, lý lịch tư pháp, tình trạng hôn nhân hoặc sức khỏe có thể không phải nộp lại. Chỉ khi dữ liệu không khai thác được, thiếu hoặc có sai lệch thì cơ quan giải quyết mới yêu cầu bổ sung theo quy định.
Trong khi đó, thông tin về hoàn cảnh gia đình, điều kiện kinh tế và chỗ ở vẫn là nội dung quan trọng cần được xác minh đối với trường hợp nhận con nuôi thông thường.
Hồ sơ của người được nhận làm con nuôi
Hồ sơ của trẻ được nhận làm con nuôi thường bao gồm:
- Giấy khai sinh;
- Giấy khám sức khỏe;
- Hai ảnh toàn thân, nhìn thẳng, được chụp trong thời gian gần;
- Biên bản xác nhận trẻ bị bỏ rơi nếu trẻ thuộc trường hợp bị bỏ rơi;
- Giấy chứng tử của cha, mẹ đẻ nếu trẻ mồ côi;
- Quyết định của Tòa án tuyên bố cha, mẹ mất tích hoặc mất năng lực hành vi dân sự nếu thuộc trường hợp tương ứng;
- Quyết định tiếp nhận đối với trẻ em đang được nuôi dưỡng tại cơ sở nuôi dưỡng.
Các giấy tờ về nguồn gốc, tình trạng của trẻ đặc biệt quan trọng. Không thể chỉ có sự đồng ý giữa người nhận nuôi và người đang trực tiếp chăm sóc trẻ mà bỏ qua việc xác định tư cách pháp lý của cha, mẹ đẻ hoặc người giám hộ.
Nộp hồ sơ nhận con nuôi ở đâu?
Đối với nuôi con nuôi trong nước, cơ quan có thẩm quyền đăng ký về cơ bản là UBND cấp xã nơi người được nhận làm con nuôi hoặc người nhận con nuôi thường trú, theo trường hợp pháp luật quy định.
Người dân hiện có thể lựa chọn các hình thức: Nộp trực tiếp; Gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính; hoặc Thực hiện trực tuyến theo hệ thống dịch vụ công.
Một điểm thuận tiện của thủ tục hiện hành là trong một số trường hợp người dân đến UBND cấp xã không đúng cơ quan có thẩm quyền, cơ quan tiếp nhận có thể hỗ trợ việc thực hiện thủ tục trực tuyến để chuyển đến đúng nơi giải quyết thay vì để người dân tự đi lại nhiều lần.
Lệ phí nhận con nuôi bao nhiêu?
Theo thủ tục hành chính đang được công bố, lệ phí đăng ký nuôi con nuôi trong nước là 400.000 đồng/trường hợp.
Một số trường hợp được miễn lệ phí, đáng chú ý gồm:
- Cha dượng hoặc mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi;
- Cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi;
- Nhận trẻ em khuyết tật, nhiễm HIV/AIDS hoặc mắc bệnh hiểm nghèo thuộc trường hợp luật định;
- Người có công với cách mạng nhận con nuôi.
Người làm thủ tục nên xác định mình có thuộc diện miễn ngay khi nộp hồ sơ để tránh nộp khoản phí không cần thiết.
Dịch vụ tư vấn thủ tục nhận con nuôi tại Công ty Luật TNHH Dragon
Mặc dù thủ tục nhận con nuôi đã được đơn giản hóa đáng kể nhờ khai thác dữ liệu điện tử, những trường hợp liên quan đến trẻ bị bỏ rơi, trẻ mồ côi, cha mẹ đẻ mất tích, cha dượng/mẹ kế nhận con riêng hoặc hồ sơ có yếu tố nước ngoài vẫn có thể phát sinh nhiều vấn đề pháp lý cần xử lý cẩn trọng.
Công ty Luật TNHH Dragon hỗ trợ khách hàng:
- Kiểm tra điều kiện của người nhận và người được nhận làm con nuôi;
- Xác định đúng cơ quan có thẩm quyền;
- Rà soát thành phần hồ sơ theo quy định mới;
- Tư vấn trường hợp được miễn điều kiện hoặc miễn lệ phí;
- Hướng dẫn xử lý hồ sơ của trẻ bị bỏ rơi, mồ côi hoặc có hoàn cảnh pháp lý đặc biệt;
- Tư vấn quyền và nghĩa vụ phát sinh sau khi quan hệ nuôi con nuôi được đăng ký.
Việc rà soát ngay từ đầu giúp người thực hiện tránh xin thừa giấy tờ, hạn chế việc bổ sung hồ sơ nhiều lần và bảo đảm quan hệ cha mẹ nuôi, con nuôi được xác lập đúng pháp luật.
