Thi hành án dân sự 2026: Quy trình, thời hiệu và phí theo Luật mới

Thắng kiện mới chỉ là một nửa chặng đường. Nửa còn lại là làm sao để bản án biến thành tiền hoặc tài sản thật trong tay bạn. Nhiều người cầm bản án hàng năm trời mà vẫn không đòi được một đồng.

Năm 2026 là năm bản lề của lĩnh vực này. Luật mới thay thế Luật năm 2008 sau 17 năm áp dụng. Bộ máy cơ quan thi hành án đổi mô hình. Thủ tục chuyển dần lên môi trường số. Bài viết dưới đây giải thích quy trình thi hành án dân sự theo luật mới, các mốc thời hạn cần nhớ và cách bảo vệ quyền lợi khi bên kia chây ỳ.

1. Thi hành án dân sự là gì?

Thi hành án dân sự là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm đưa bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực ra thực hiện trên thực tế. Nói đơn giản: Tòa án tuyên ai phải trả gì, cơ quan thi hành án buộc người đó phải trả.

Theo Điều 2 Luật Thi hành án dân sự 2025, các bản án, quyết định được thi hành gồm:

• Bản án, quyết định dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động đã có hiệu lực.
• Phần tài sản trong bản án hình sự: tiền phạt, tịch thu tài sản, bồi thường thiệt hại, án phí.
• Quyết định về phá sản.
• Phán quyết của Trọng tài thương mại và phán quyết trọng tài nước ngoài đã được Tòa án Việt Nam công nhận.
• Bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài đã được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam.

Hai chủ thể chính của quá trình này là người được thi hành án (bên có quyền) và người phải thi hành án (bên có nghĩa vụ). Người trực tiếp tổ chức thi hành là Chấp hành viên.

Lưu ý quan trọng: cơ quan thi hành án chỉ làm việc với bản án đã có hiệu lực. Nếu bạn còn đang ở giai đoạn kiện tụng, hãy xem trước thủ tục khởi kiện dân sự để nắm toàn bộ lộ trình.

2. Luật Thi hành án dân sự 2025 thay đổi những gì?

Quốc hội thông qua Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 ngày 05/12/2025. Luật có hiệu lực từ 01/7/2026, gồm 5 chương và 116 điều. Đây là lần sửa toàn diện đầu tiên sau 17 năm thi hành Luật năm 2008.

Chính phủ ban hành Nghị định 152/2026/NĐ-CP ngày 13/5/2026 để hướng dẫn chi tiết, thay thế Nghị định 62/2015/NĐ-CP. Bộ Tài chính ban hành Thông tư 72/2026/TT-BTC về phí thi hành án, cùng có hiệu lực từ 01/7/2026.

Những điểm mới người dân cần biết:

• Mô hình cơ quan thi hành án một cấp ở địa phương: bỏ Chi cục cấp huyện, thay bằng các Phòng Thi hành án dân sự khu vực trực thuộc cơ quan cấp tỉnh. Bổ sung chức danh Chấp hành viên trưởng.
• Thủ tục trên môi trường số: nộp đơn, nhận thông báo, xác minh và thanh toán đều làm được trực tuyến. Kênh thực hiện là VNeID, Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc nền tảng số của ngành.
• Gửi lại yêu cầu thi hành án: vụ việc chưa có điều kiện thi hành được trả lại cho đương sự. Khi phát hiện tài sản mới, bạn có quyền yêu cầu lại và thời gian chờ không tính vào thời hiệu.
• Rút ngắn thời hạn: xác minh điều kiện thi hành án còn 9 ngày thay vì 10 ngày như luật cũ.
• Xã hội hóa: Thừa phát lại đổi tên thành Thừa hành viên, Văn phòng Thừa phát lại thành Văn phòng Thi hành án dân sự. Thừa hành viên được ra quyết định thi hành án, yêu cầu phong tỏa tài khoản và tạm dừng đăng ký quyền sở hữu.
• Vật chứng do cơ quan Công an, Quân đội bảo quản cho đến khi bản án có hiệu lực, không chuyển về kho thi hành án như trước.

Về chuyển tiếp: việc thi hành án đã thực hiện một phần trước 01/7/2026 vẫn giữ nguyên các bước đã làm. Các bước tiếp theo áp dụng quy định mới.

3. Nộp đơn yêu cầu thi hành án dân sự ở đâu?

Từ 01/7/2025, hệ thống cơ quan thi hành án dân sự được tổ chức lại theo mô hình chính quyền hai cấp. Cả nước có 34 cơ quan Thi hành án dân sự tỉnh, thành phố và 355 Phòng Thi hành án dân sự khu vực. Riêng Hà Nội có 12 Phòng khu vực. Các Chi cục cấp huyện không còn tồn tại.

Điều 32 Luật Thi hành án dân sự 2025 phân định thẩm quyền như sau:

• Phòng Thi hành án dân sự khu vực: tổ chức thi hành các bản án, quyết định theo yêu cầu của đương sự. Đây là nơi phần lớn người dân sẽ nộp đơn.
• Cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh: tổ chức thi hành chủ động các khoản thu cho ngân sách nhà nước và các vụ việc theo phân cấp.
• Cơ quan thi hành án cấp quân khu: thi hành bản án của Tòa án quân sự.

Mẹo thực tế: Phòng khu vực thường tương ứng với địa bàn của Tòa án nhân dân khu vực đã xét xử sơ thẩm. Nếu không chắc, hãy gọi cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh để được chỉ dẫn trước khi nộp hồ sơ.

4. Quy trình thi hành án dân sự 2026: 6 bước từ nộp đơn đến nhận tiền

Dưới đây là lộ trình chuẩn theo Luật Thi hành án dân sự 2025 và Nghị định 152/2026/NĐ-CP.

Bước 1: Nộp đơn yêu cầu thi hành án

Điều 34 cho phép bốn hình thức yêu cầu:

• Nộp trực tuyến trên môi trường số (VNeID, Cổng Dịch vụ công).
• Nộp đơn trực tiếp tại cơ quan thi hành án.
• Trình bày bằng lời nói để cơ quan lập biên bản.
• Gửi đơn qua đường bưu điện.

Hồ sơ gồm đơn yêu cầu, bản án hoặc quyết định có hiệu lực và giấy tờ tùy thân. Nếu biết thông tin tài sản của bên phải thi hành, hãy nộp kèm. Thông tin này giúp Chấp hành viên xác minh nhanh hơn rất nhiều. Bạn có thể tham khảo mẫu đơn yêu cầu thi hành án trước khi soạn.

Bước 2: Cơ quan thi hành án ra quyết định

Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự ra quyết định thi hành án trong 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận yêu cầu (Điều 34). Quyết định được gửi cho đương sự và Viện kiểm sát cùng cấp. Từ 01/7/2026, việc thông báo ưu tiên qua phương tiện điện tử. Hãy kiểm tra tài khoản VNeID và email thường xuyên.

Bước 3: Thời hạn tự nguyện 10 ngày

Điều 36 quy định người phải thi hành án có 10 ngày để tự nguyện thực hiện nghĩa vụ. Thời hạn tính từ ngày họ nhận hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án. Trong giai đoạn này, hai bên vẫn có quyền thỏa thuận về cách thức, thời gian trả nợ. Thỏa thuận hợp pháp sẽ được Chấp hành viên ghi nhận.

Bước 4: Xác minh điều kiện thi hành án

Hết thời hạn tự nguyện, Chấp hành viên xác minh tài sản, thu nhập và điều kiện thi hành của bên phải thi hành trong 9 ngày (Điều 37). Luật mới cho phép xác minh trực tuyến qua nền tảng số kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, phương tiện, tài khoản ngân hàng. Nghị định 152/2026/NĐ-CP ấn định thời hạn cơ quan quản lý phải trả lời: 30 ngày với bất động sản và động sản phải đăng ký, 15 ngày với tài sản khác. Thông tin tài khoản ngân hàng phải được cung cấp ngay.

Bước 5: Áp dụng biện pháp bảo đảm và cưỡng chế

Nếu bên phải thi hành có điều kiện nhưng không tự nguyện, Chấp hành viên ra quyết định cưỡng chế trong 10 ngày kể từ ngày xác minh xong (Điều 66). Chi tiết các biện pháp xem mục 5.

Bước 6: Xử lý tài sản và thanh toán

Tài sản kê biên được định giá và bán đấu giá. Thời hạn tổ chức bán đấu giá là 45 ngày với bất động sản và 30 ngày với động sản (Điều 83). Tiền thu được dùng để thanh toán cho người được thi hành án theo thứ tự ưu tiên luật định. Chi phí cưỡng chế do người phải thi hành án chịu.

5. Các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự

Luật khuyến khích tự nguyện, nhưng cũng trao cho Chấp hành viên công cụ đủ mạnh khi bên phải thi hành chây ỳ.

Biện pháp bảo đảm được áp dụng ngay khi cần ngăn chặn tẩu tán tài sản:

• Phong tỏa tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ.
• Tạm giữ tài sản, giấy tờ của đương sự.
• Tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản.

Biện pháp cưỡng chế áp dụng khi hết thời hạn tự nguyện mà có điều kiện thi hành:

• Khấu trừ tiền trong tài khoản, thu hồi và xử lý tiền, giấy tờ có giá.
• Trừ vào thu nhập: tiền lương, tiền công, lương hưu, trợ cấp.
• Kê biên, xử lý tài sản, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ.
• Khai thác tài sản để thu tiền thi hành án.
• Buộc chuyển giao vật, giấy tờ, quyền tài sản.
• Buộc thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định.

Ngoài ra, người phải thi hành án chưa hoàn thành nghĩa vụ có thể bị tạm hoãn xuất cảnh theo đề nghị của cơ quan thi hành án. Người cố tình không chấp hành bản án dù có điều kiện còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án theo Bộ luật Hình sự.

6. Thời hiệu yêu cầu thi hành án dân sự và các mốc thời hạn cần nhớ

Thời hiệu yêu cầu thi hành án là 5 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Nếu bản án ấn định thời hạn thực hiện nghĩa vụ, 5 năm tính từ ngày nghĩa vụ đến hạn. Với nghĩa vụ định kỳ như cấp dưỡng, thời hiệu áp dụng cho từng kỳ.

Hết thời hiệu, bạn mất quyền yêu cầu cơ quan thi hành án can thiệp. Ngoại lệ chỉ dành cho trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan có chứng cứ rõ ràng. Vì vậy, đừng chờ đợi bên kia “tự giác”. Hãy nộp đơn sớm.

Bảng tổng hợp các mốc thời hạn theo Luật Thi hành án dân sự 2025:

Nếu bạn cho rằng Chấp hành viên làm sai, hãy khiếu nại đúng hạn. Xem thêm bài giải quyết khiếu nại trong thi hành án dân sự.

7. Phí thi hành án dân sự 2026: ai nộp, bao nhiêu?

Phí thi hành án là khoản tiền người được thi hành án phải nộp khi nhận được tiền, tài sản theo bản án. Mức thu từ 01/7/2026 theo Thông tư 72/2026/TT-BTC ngày 23/6/2026:

Ví dụ: bạn được thi hành án 2 tỷ đồng và nhận đủ. Phí phải nộp là 60 triệu đồng. Cơ quan thi hành án khấu trừ trực tiếp trước khi chi trả.

Các khoản không phải chịu phí gồm:

• Tiền cấp dưỡng.
• Tiền bồi thường tổn hại sức khỏe hoặc tính mạng.
• Tiền lương, tiền công, trợ cấp bảo hiểm xã hội.
• Khoản thực nhận không vượt quá một lần lương tối thiểu vùng.

Người có công, hộ nghèo, người cao tuổi không nơi nương tựa, người khuyết tật được miễn phí. Thông tư còn cho giảm phí từ 20% đến 80% khi tài sản được xử lý mà không phải cưỡng chế.

Lưu ý phân biệt: phí thi hành án do người được thi hành án chịu. Chi phí cưỡng chế như định giá, bán đấu giá, thuê kho bãi do người phải thi hành án chịu. Hai khoản này khác nhau và khác với án phí đã nộp ở Tòa.

8. Người phải thi hành án không có tài sản thì làm thế nào?

Đây là tình huống phổ biến nhất. Sau khi xác minh, nếu bên phải thi hành thực sự chưa có tài sản hay thu nhập, Chấp hành viên ra quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án. Hồ sơ không bị đóng vĩnh viễn.

Theo Nghị định 152/2026/NĐ-CP, sau 2 năm kể từ quyết định chưa có điều kiện, cơ quan thi hành án chuyển vụ việc sang sổ theo dõi riêng và thông báo cho Viện kiểm sát. Khi bạn phát hiện bên kia có tài sản mới, bạn gửi lại yêu cầu kèm tài liệu chứng minh. Thời gian chờ không tính vào thời hiệu 5 năm.

Ba việc người được thi hành án nên chủ động làm:

• Theo dõi giao dịch bất động sản, phương tiện đứng tên bên phải thi hành án và người thân có dấu hiệu tẩu tán.
• Cung cấp ngay cho Chấp hành viên mọi thông tin về nơi làm việc, tài khoản, nguồn thu nhập mới.
• Yêu cầu áp dụng biện pháp bảo đảm ngay khi có dấu hiệu chuyển dịch tài sản.

Với khoản nợ lớn, nhiều người chọn ủy quyền cho luật sư trong thi hành án. Luật sư có kinh nghiệm xác minh tài sản, làm việc với Chấp hành viên và ngăn chặn tẩu tán hiệu quả hơn người dân tự làm.

9. Dịch vụ luật sư thi hành án dân sự của Công ty Luật TNHH Dragon

Công ty Luật TNHH Dragon hỗ trợ khách hàng toàn bộ giai đoạn sau bản án, từ soạn đơn yêu cầu đến khi nhận được tiền.

Phạm vi dịch vụ:

• Rà soát bản án, xác định thời hiệu và cơ quan có thẩm quyền thi hành.
• Soạn đơn yêu cầu thi hành án, đơn đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm, đơn khiếu nại.
• Thu thập thông tin tài sản, thu nhập của bên phải thi hành án bằng biện pháp hợp pháp.
• Đại diện theo ủy quyền làm việc với Chấp hành viên, tham gia kê biên, định giá, đấu giá.
• Bảo vệ người phải thi hành án khi bị cưỡng chế sai, kê biên quá mức hoặc định giá thấp.

Phí tư vấn trực tiếp từ 500.000 đồng/giờ. Đây là mức giá tham khảo, có thể thay đổi theo tính chất vụ việc. Với các vụ đòi nợ, bạn có thể tham khảo thêm dịch vụ luật sư đại diện đòi nợ tại tòa và luật sư thu hồi nợ tại Hà Nội. Khi ủy quyền, hai bên lập giấy ủy quyền hoặc hợp đồng dịch vụ pháp lý bằng văn bản.

Kết luận

Thi hành án dân sự là bước quyết định để bản án có giá trị thật. Luật Thi hành án dân sự 2025 rút ngắn thời hạn, số hóa thủ tục và trao thêm công cụ ngăn chặn tẩu tán tài sản. Nhưng luật chỉ phát huy khi người được thi hành án hành động sớm. Hãy nộp đơn trong thời hiệu 5 năm, cung cấp thông tin tài sản và theo sát từng bước của Chấp hành viên. Khi vụ việc phức tạp, một luật sư chuyên thi hành án sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian và bảo toàn quyền lợi.

Bài viết được kiểm duyệt nội dung bởi Luật sư Nguyễn Minh Long, Công ty Luật TNHH Dragon.