Tội nhận hối lộ 2026: Điều 354 BLHS, khung hình phạt và cách xử lý

Một cán bộ nhận phong bì “cảm ơn” sau khi giải quyết hồ sơ. Một người nhà nhận hộ khoản tiền để “chạy” vị trí công tác. Với nhiều người, đó chỉ là chuyện tình cảm. Trên thực tế, đó có thể là hành vi phạm tội.

Bài viết này giải thích rõ tội nhận hối lộ: dấu hiệu cấu thành, khung hình phạt mới nhất năm 2026, cách phân biệt với tội tham ô, và quyền của người bị điều tra.

Nội dung	Tóm tắt
Căn cứ pháp lý	Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bởi Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 86/2025/QH15
Chủ thể	Người có chức vụ, quyền hạn (kể cả trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước)
Hành vi	Trực tiếp hoặc qua trung gian nhận, hoặc sẽ nhận lợi ích để làm hay không làm một việc
Mức tối thiểu để truy cứu	Từ 2.000.000 đồng, hoặc dưới mức đó nếu đã bị kỷ luật hay đã có án về tội tham nhũng
Khung hình phạt	2–7 năm, 7–15 năm, 15–20 năm, 20 năm hoặc tù chung thân
Hình phạt tử hình	Bãi bỏ từ 01/7/2025 theo Luật số 86/2025/QH15
Người đưa hối lộ	Bị xử lý riêng theo Điều 364 BLHS

1. Tội nhận hối lộ là gì?

Theo Điều 354 BLHS, nhận hối lộ là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để nhận lợi ích từ người khác. Đổi lại, người nhận làm hoặc không làm một việc vì lợi ích của người đưa.

Điểm quan trọng: người nhận không cần thực hiện xong việc đã hứa. Chỉ cần nhận, hoặc đồng ý sẽ nhận, là đã đủ yếu tố cấu thành.

1.1. Lợi ích có thể là gì?

• Tiền hoặc tài sản: tiền mặt, vàng, xe, bất động sản, thẻ quà tặng.
• Lợi ích vật chất khác: chuyến du lịch, khoản đầu tư, món nợ được xóa.
• Lợi ích phi vật chất: bố trí việc làm, thăng chức, quan hệ tình cảm.

1.2. Nhận trực tiếp hay qua trung gian đều bị xử lý

Luật quy định người phạm tội có thể nhận trực tiếp hoặc thông qua người trung gian. Việc nhờ vợ, chồng, con hay cấp dưới nhận hộ không làm mất tính chất của hành vi.

2. Bốn dấu hiệu cấu thành tội nhận hối lộ

2.1. Chủ thể: người có chức vụ, quyền hạn

Điều 352 BLHS xác định khái niệm người có chức vụ, quyền hạn. Đó là người do bổ nhiệm, bầu cử, hợp đồng hoặc hình thức khác, có hưởng lương hoặc không, được giao thực hiện nhiệm vụ nhất định.

Khoản 6 Điều 354 mở rộng thêm. Người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước nhận hối lộ cũng bị xử lý theo điều này.

2.2. Hành vi khách quan

• Nhận, hoặc sẽ nhận, tiền, tài sản hay lợi ích khác.
• Gắn với việc làm hoặc không làm một việc theo yêu cầu của người đưa.
• Việc đó có thể hợp pháp hoặc không hợp pháp. Với nhận hối lộ, điều này không loại trừ trách nhiệm.

2.3. Lỗi và mục đích

Đây là tội phạm cố ý. Người phạm tội biết mình đang nhận lợi ích để đổi lấy việc làm trong phạm vi chức vụ, quyền hạn.

2.4. Giá trị lợi ích

Mức tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự là từ 2.000.000 đồng. Dưới mức này, vẫn bị truy cứu trong hai trường hợp:

• Đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm.
• Đã bị kết án về một tội tham nhũng, chưa được xóa án tích mà tái phạm.

3. Khung hình phạt tội nhận hối lộ năm 2026

Điều 354 chia bốn khung hình phạt chính. Mức cụ thể phụ thuộc vào giá trị lợi ích và các tình tiết tăng nặng.

Khung	Hình phạt	Điều kiện chính
Khoản 1	Tù 2–7 năm	Lợi ích từ 2 triệu đến dưới 100 triệu đồng, hoặc lợi ích phi vật chất
Khoản 2	Tù 7–15 năm	Từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng, hoặc có tình tiết tăng nặng
Khoản 3	Tù 15–20 năm	Từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng, hoặc gây thiệt hại từ 3 đến dưới 5 tỷ đồng
Khoản 4	Tù 20 năm hoặc tù chung thân	Từ 1 tỷ đồng trở lên, hoặc gây thiệt hại từ 5 tỷ đồng trở lên

3.1. Những tình tiết đẩy người phạm tội lên khung nặng hơn

Khoản 2 liệt kê các tình tiết định khung tăng nặng. Chỉ cần một tình tiết là đủ:

• Phạm tội có tổ chức.
• Lạm dụng chức vụ, quyền hạn.
• Phạm tội từ 02 lần trở lên.
• Biết rõ tài sản dùng để hối lộ là của Nhà nước.
• Đòi hối lộ, sách nhiễu hoặc dùng thủ đoạn xảo quyệt.
• Gây thiệt hại về tài sản từ 1 tỷ đến dưới 3 tỷ đồng.

3.2. Hình phạt bổ sung

Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị:

• Cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 đến 05 năm.
• Phạt tiền.
• Tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Mức phạt tiền cụ thể cần đối chiếu văn bản hợp nhất hiện hành, vì Luật số 86/2025/QH15 đã điều chỉnh hình phạt tiền ở nhiều tội danh.

4. Từ 01/7/2025: bỏ án tử hình với tội nhận hối lộ

Ngày 25/6/2025, Quốc hội thông qua Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự. Luật có hiệu lực từ 01/7/2025 và bãi bỏ hình phạt tử hình với tám tội danh. Nhận hối lộ (Điều 354) nằm trong danh sách đó.

Bài bỏ án tử hình tội nào 2025 liệt kê đầy đủ tám tội danh này.

4.1. Người đã bị tuyên tử hình trước ngày 01/7/2025

Hình phạt tử hình đã tuyên đối với tội này mà chưa thi hành thì không thi hành nữa. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao sẽ quyết định chuyển thành tù chung thân.

4.2. Điều kiện giảm án chặt hơn

Luật cũng sửa Điều 63 BLHS. Người bị tù chung thân về tội nhận hối lộ chỉ được xét giảm án khi đáp ứng hai điều kiện:

• Đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản nhận hối lộ.
• Đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng, hoặc lập công lớn.

5. Phân biệt tội nhận hối lộ và tội tham ô tài sản

Hai tội cùng thuộc nhóm tham nhũng, nhưng khác nhau ở bản chất.

• Tham ô (Điều 353): người phạm tội chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý.
• Nhận hối lộ (Điều 354): người phạm tội nhận lợi ích từ người khác để làm hoặc không làm một việc.

Điểm phân biệt nhanh: nhận hối lộ luôn có một người đưa. Tham ô thì không cần. Với vụ án cụ thể, bạn nên hỏi luật sư hình sự để xác định đúng tội danh.

6. Tội đưa hối lộ (Điều 364) và môi giới hối lộ (Điều 365)

Nhận hối lộ không đứng một mình. Pháp luật xử lý cả người đưa lẫn người môi giới.

6.1. Người đưa hối lộ

Tội đưa hối lộ quy định tại Điều 364 BLHS. Người đưa chịu trách nhiệm hình sự độc lập với người nhận. Có hai trường hợp được khoan hồng đặc biệt:

• Bị ép buộc và tự khai báo trước khi bị phát giác: không bị coi là phạm tội, được trả lại tài sản đã đưa.
• Không bị ép buộc nhưng chủ động khai báo trước khi bị phát giác: có thể được miễn trách nhiệm hình sự, được trả lại một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Điều kiện then chốt là khai báo trước khi bị phát giác. Sau thời điểm đó, ưu đãi này không còn.

6.2. Người môi giới hối lộ

Người làm trung gian chuyển tiền, truyền đạt yêu cầu giữa hai bên bị xử lý theo Điều 365. Mức hình phạt nhẹ hơn nhưng vẫn là tội hình sự.

Để hiểu rõ cả ba vai trò, đọc thêm ý kiến Công ty luật về hành vi đưa hối lộ và nhận hối lộ.

7. Quyền của người bị điều tra về tội nhận hối lộ

Người bị bắt, bị tạm giữ hay bị khởi tố vẫn có đầy đủ quyền tố tụng. Những quyền quan trọng nhất:

• Quyền có người bào chữa: tự bào chữa hoặc nhờ luật sư ngay khi bị bắt, tạm giữ.
• Quyền không buộc phải tự nhận mình có tội: không bị ép khai.
• Quyền đưa ra chứng cứ, yêu cầu: kiến nghị, khiếu nại quyết định tố tụng.
• Quyền được xét xử công bằng: công khai, bởi Tòa án có thẩm quyền.

Hãy tham khảo hướng dẫn thủ tục mời luật sư bào chữa trong vụ án hình sự và bài luật sư bào chữa cho người bị bắt, tạm giam.

7.1. Vai trò của luật sư bào chữa

Trong vụ án nhận hối lộ, luật sư tập trung vào bốn việc:

• Xác định có đủ yếu tố chủ thể và hành vi hay không.
• Đánh giá giá trị lợi ích để xác định đúng khung hình phạt.
• Phát hiện tình tiết giảm nhẹ: tự thú, khắc phục hậu quả, hợp tác.
• Bảo vệ quyền tố tụng trong mọi giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử.

Xem thêm luật sư bào chữa án hình sự tại tòa để hiểu quy trình tranh tụng.

8. Tố giác hành vi nhận hối lộ ở đâu?

Bất kỳ cá nhân, tổ chức nào cũng có quyền tố giác tội phạm. Hồ sơ tố giác nên có thông tin người bị tố giác, mô tả hành vi, thời gian, địa điểm và chứng cứ kèm theo.

Bạn có thể nộp tố giác cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Cơ quan Công an gần nhất. Chi tiết nơi tiếp nhận và hồ sơ ở bài tố cáo tội phạm ở đâu.

Để xem một vụ án thực tế, đọc bài vụ Nguyễn Bá Hoan bị cáo buộc nhận hối lộ hơn 16 tỷ đồng.

9. Dịch vụ luật sư hình sự tại Công ty Luật Dragon

Đội ngũ luật sư Công ty Luật TNHH Dragon.

Công ty Luật TNHH Dragon có trụ sở tại Long Biên, Hà Nội và chi nhánh tại Hải Phòng. Luật sư tham gia các vụ án về chức vụ ở mọi giai đoạn tố tụng:

• Tư vấn pháp luật hình sự, đánh giá tính chất và khung hình phạt.
• Tham gia lấy lời khai, đối chất, kiến nghị trong giai đoạn điều tra.
• Bào chữa tại phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm.
• Hướng dẫn tự thú, khai báo trước khi bị phát giác, khắc phục hậu quả.

Bạn có thể đến trực tiếp văn phòng luật sư tại Hà Nội hoặc gọi điện, nhắn Zalo để đặt lịch. Phí tư vấn trực tiếp từ 500.000 đồng/giờ. Đây là mức giá tham khảo, có thể thay đổi theo vụ việc.

Luật sư trưởng Nguyễn Minh Long tại trụ sở Công ty Luật Dragon.

Kết luận

Tội nhận hối lộ là tội tham nhũng nghiêm trọng. Chỉ cần nhận hoặc đồng ý sẽ nhận lợi ích từ 2 triệu đồng là có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Khung cao nhất hiện nay là 20 năm tù hoặc tù chung thân, vì án tử hình đã bị bỏ từ 01/7/2025. Nếu bạn hoặc người thân liên quan vụ việc, hãy mời luật sư ngay từ giai đoạn đầu.

Bài viết được kiểm duyệt nội dung bởi Luật sư Nguyễn Minh Long, Công ty Luật TNHH Dragon.