Trả lời nhanh: Tội tham ô tài sản được quy định tại Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015 (thay cho Điều 278 của Bộ luật Hình sự 1999 mà nhiều tài liệu cũ vẫn dẫn). Người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng vị trí để chiếm đoạt tài sản mình có trách nhiệm quản lý, từ 2 triệu đồng, bị phạt tù từ 2 năm. Khung nặng nhất là 20 năm tù hoặc tù chung thân. Từ 01/7/2025, án tử hình đối với tội này đã bị bãi bỏ.
Cập nhật: 27/10/2026 · Biên soạn: Công ty Luật TNHH Dragon · Kiểm duyệt: Luật sư Nguyễn Minh Long
Kế toán rút quỹ cơ quan về chi tiêu riêng. Thủ kho bán hàng hóa rồi ghi khống số liệu. Trưởng phòng tài chính chuyển tiền công ty vào tài khoản người thân. Đây đều là những biểu hiện điển hình của tham ô.
Nhiều người vẫn tra cứu “Điều 278 Bộ luật Hình sự”. Điều luật này đã hết hiệu lực. Bài viết này cập nhật theo Điều 353 hiện hành: dấu hiệu cấu thành, khung hình phạt, thay đổi từ 01/7/2025 và cách doanh nghiệp xử lý khi phát hiện nhân viên chiếm đoạt tài sản.
Luật sư hình sự Công ty Luật TNHH Dragon tư vấn vụ án chức vụ.
| Nội dung | Tóm tắt |
|---|---|
| Căn cứ pháp lý | Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bởi Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 86/2025/QH15 |
| Điều luật cũ | Điều 278 BLHS 1999 (hết hiệu lực từ 01/01/2018) |
| Chủ thể | Người có chức vụ, quyền hạn, có trách nhiệm quản lý tài sản bị chiếm đoạt |
| Mức truy cứu thấp nhất | Từ 2.000.000 đồng, hoặc dưới mức đó nếu đã bị kỷ luật hay đã có án về hành vi tương tự |
| Khung hình phạt | Tù 2-7 năm; 7-15 năm; 15-20 năm; 20 năm hoặc tù chung thân |
| Hình phạt tử hình | Bãi bỏ từ 01/7/2025 |
| Hình phạt bổ sung | Cấm đảm nhiệm chức vụ 1-5 năm, phạt tiền, tịch thu tài sản |
1. Tội tham ô tài sản là gì?
Theo Điều 353 BLHS, tham ô là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý. Điểm then chốt là tài sản nằm trong tay người phạm tội do được giao quản lý. Họ không cần lừa dối hay đột nhập, chỉ cần biến tài sản của cơ quan, doanh nghiệp thành của mình.
Bộ luật Hình sự 1999 quy định tội này tại Điều 278. Bộ luật Hình sự 2015 (có hiệu lực từ 01/01/2018) chuyển sang Điều 353 và thay đổi cách tính khung hình phạt. Vì vậy, các tài liệu cũ dẫn Điều 278 không còn dùng được để xác định mức án hiện nay.
2. Dấu hiệu cấu thành theo Điều 353 BLHS
2.1. Chủ thể
Là người có chức vụ, quyền hạn theo Điều 352 BLHS. Đó là người do bổ nhiệm, bầu cử, hợp đồng hoặc hình thức khác, có hưởng lương hoặc không, được giao thực hiện nhiệm vụ nhất định. Đồng thời, họ phải là người có trách nhiệm quản lý tài sản bị chiếm đoạt.
Điều 353 cũng mở rộng cho người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước. Nghĩa là tham ô không chỉ xảy ra ở cơ quan nhà nước.
2.2. Mặt chủ quan
Lỗi cố ý. Người phạm tội biết hành vi sai trái và vẫn muốn chiếm đoạt tài sản.
2.3. Khách thể
Hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và quyền sở hữu tài sản của cơ quan, tổ chức đó.
2.4. Mặt khách quan
Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản được giao quản lý. Các thủ đoạn thường gặp:
- Rút tiền, chuyển khoản trái phép từ quỹ, tài khoản công ty.
- Lập chứng từ khống, hóa đơn khống để thanh toán.
- Bán hàng, thanh lý tài sản nhưng không nhập quỹ.
- Giữ lại tiền thu hộ, tiền thu từ khách hàng.
3. Khung hình phạt tội tham ô tài sản
| Khoản | Hình phạt | Điều kiện chính |
|---|---|---|
| 1 | Tù 2-7 năm | Chiếm đoạt từ 2 triệu đến dưới 100 triệu đồng; hoặc dưới 2 triệu đồng nhưng đã bị kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, hoặc đã có án chưa xóa |
| 2 | Tù 7-15 năm | Có tổ chức; thủ đoạn xảo quyệt, nguy hiểm; phạm tội 2 lần trở lên; chiếm đoạt từ 100 đến dưới 500 triệu đồng; gây thiệt hại từ 1 đến dưới 3 tỷ đồng; ảnh hưởng xấu đến đời sống cán bộ, nhân viên |
| 3 | Tù 15-20 năm | Chiếm đoạt từ 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng; hoặc gây thiệt hại từ 3 đến dưới 5 tỷ đồng |
| 4 | Tù 20 năm hoặc tù chung thân | Chiếm đoạt từ 1 tỷ đồng trở lên; hoặc gây thiệt hại từ 5 tỷ đồng trở lên |
3.1. Hình phạt bổ sung
Người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 1 đến 5 năm. Họ cũng có thể bị phạt tiền và tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. Luật số 86/2025/QH15 đã tăng gấp đôi mức phạt tiền ở nhiều tội danh về chức vụ, trong đó có Điều 353. Bài này không nêu con số để tránh sai lệch, bạn cần đối chiếu văn bản hợp nhất.
3.2. Giá trị tài sản tính thế nào?
Giá trị được xác định theo giá thị trường tại thời điểm chiếm đoạt, qua kết luận định giá. Nếu tham ô nhiều lần, giá trị các lần có thể được cộng dồn khi xác định khung, tùy từng vụ việc. Đây là điểm luật sư thường kiểm tra kỹ, vì chênh lệch vài chục triệu đồng có thể làm đổi khung hình phạt.
4. Từ 01/7/2025: bỏ án tử hình, chặt hơn điều kiện giảm án
Luật số 86/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2025, có hiệu lực từ 01/7/2025. Luật bãi bỏ hình phạt tử hình ở tám tội danh, trong đó có Điều 353 và Điều 354. Mức cao nhất của tội này hiện là tù chung thân. Danh sách đầy đủ có tại bài bỏ án tử hình tội nào 2025.
- Án tử hình đã tuyên trước 01/7/2025 chưa thi hành: không thi hành nữa, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định chuyển thành tù chung thân. Xem thêm bài quy định mới giúp người bị kết án tử hình được chuyển sang tù chung thân.
- Điều kiện xét giảm án với tù chung thân: Điều 63 BLHS được sửa đổi. Người bị tù chung thân về tham ô hoặc nhận hối lộ chỉ được xét giảm khi đáp ứng hai điều kiện. Một là chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô. Hai là hợp tác tích cực với cơ quan chức năng hoặc lập công lớn.
Quy định giảm án chặt hơn áp dụng cho cả hành vi xảy ra trước 01/7/2025 nhưng bị phát hiện, điều tra, xét xử sau mốc này.
Luật sư Dragon rà soát chứng từ, xác định đúng tội danh và khung hình phạt. Phí tư vấn trực tiếp từ 500.000 đồng/giờ (mức tham khảo).
5. Phân biệt tham ô với nhận hối lộ, lạm dụng chức vụ và lạm dụng tín nhiệm
Các tội này đều liên quan đến việc chiếm đoạt hoặc nhận lợi ích bất chính. Ranh giới nằm ở nguồn gốc tài sản và cách chiếm đoạt.
| Tội danh | Điều luật | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Tham ô tài sản | Điều 353 | Chiếm đoạt tài sản mình có trách nhiệm quản lý, nhờ chức vụ, quyền hạn |
| Nhận hối lộ | Điều 354 | Nhận lợi ích từ người đưa để làm hoặc không làm một việc |
| Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản | Điều 355 | Chiếm đoạt tài sản của người khác, người phạm tội không có trách nhiệm quản lý số tài sản đó |
| Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản | Điều 175 | Vay, mượn, thuê, nhận tài sản hợp pháp rồi chiếm đoạt. Chủ thể không cần có chức vụ |
Nếu chủ thể là nhân viên không có chức vụ, quyền hạn, hành vi chiếm đoạt tài sản được giao thường bị xem xét theo tội khác, như lạm dụng tín nhiệm. Bài phân biệt lừa đảo và lạm dụng tín nhiệm giúp bạn hiểu rõ hơn ranh giới này.
6. Tình huống: trưởng phòng tài chính chiếm đoạt tiền, bỏ trốn
Một bạn đọc hỏi luật sư như sau. Công ty là doanh nghiệp Nhà nước. Trưởng phòng tài chính đi công tác nước ngoài, trong thời gian đó ban kiểm soát phát hiện sai phạm làm thất thoát hàng tỷ đồng. Công ty tố giác, công an khởi tố vụ án, bắt đồng phạm và truy nã người này vì bỏ trốn.
6.1. Người này có thể đối mặt khung nào?
Nếu chứng minh được số tài sản bị chiếm đoạt từ 1 tỷ đồng trở lên, hành vi thuộc khoản 4 Điều 353. Hình phạt là tù 20 năm hoặc tù chung thân. Ở thời điểm vụ việc xảy ra trước 01/7/2025, mức cao nhất còn có tử hình. Vì án tử hình đã bị bỏ, từ nay mức cao nhất là tù chung thân.
6.2. Điều gì xảy ra khi bị can bỏ trốn?
Cơ quan điều tra ra quyết định truy nã. Hết thời hạn điều tra mà chưa bắt được, cơ quan này có thể tạm đình chỉ điều tra riêng đối với người đó. Căn cứ là Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Vụ án với các đồng phạm khác vẫn tiếp tục.
6.3. Công ty tham gia tố tụng thế nào?
Công ty là bị hại và có thể làm đơn yêu cầu bồi thường để trở thành nguyên đơn dân sự. Quyền và nghĩa vụ của nguyên đơn dân sự nằm ở Điều 63 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thay cho Điều 52 của bộ luật năm 2003 mà bài tư vấn cũ dẫn. Nguyên đơn dân sự có quyền:
- Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu.
- Đề nghị mức bồi thường và biện pháp bảo đảm bồi thường.
- Tham gia phiên tòa, trình bày ý kiến, tranh luận.
- Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng và kháng cáo phần bồi thường.
7. Doanh nghiệp phát hiện nhân viên chiếm đoạt tiền: làm gì trước?
- Giữ nguyên chứng cứ. Sao lưu sổ sách, chứng từ, sao kê ngân hàng, email, nhật ký hệ thống. Không để người liên quan tiếp cận dữ liệu.
- Kiểm toán nội bộ hoặc thuê kiểm toán độc lập để xác định số tiền thất thoát.
- Tạm đình chỉ quyền truy cập, quyền ký của người liên quan theo quy chế công ty.
- Nhờ luật sư đánh giá tội danh và soạn đơn tố giác đúng cơ quan có thẩm quyền. Xem bài tố cáo tội phạm ở đâu.
- Lập hồ sơ yêu cầu bồi thường để tham gia vụ án với tư cách nguyên đơn dân sự.
Một vụ tham ô thường kéo theo nhiều tội khác như làm giả chứng từ, trốn thuế. Bạn có thể xem cách luật sư kiến nghị trong một vụ cụ thể tại bài luật sư bào chữa kiến nghị trả hồ sơ vụ tham ô tài sản theo Điều 353.
8. Quyền của bị can, bị cáo và vai trò của luật sư bào chữa
Người bị bắt, bị khởi tố về tham ô vẫn có đầy đủ quyền tố tụng:
- Quyền nhờ luật sư bào chữa ngay từ khi bị bắt, bị tạm giữ.
- Quyền không buộc phải tự nhận mình có tội.
- Quyền đưa ra chứng cứ, yêu cầu, khiếu nại.
- Quyền được xét xử công bằng, công khai.
Trong vụ án chức vụ, luật sư thường tập trung vào bốn việc:
- Xác định thân chủ có thật sự là người có trách nhiệm quản lý tài sản hay không.
- Kiểm tra việc định giá và cách tính tổng số tiền.
- Tìm tình tiết giảm nhẹ như tự thú, nộp lại tài sản.
- Bảo vệ quyền tố tụng của thân chủ ở mọi giai đoạn.
Xem hướng dẫn tại thủ tục mời luật sư bào chữa và luật sư bào chữa cho người bị bắt, tạm giam.
8.1. Tình tiết giảm nhẹ hay được xem xét
- Tự thú, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải.
- Chủ động nộp lại tài sản, khắc phục hậu quả.
- Hợp tác tích cực, giúp phát hiện đồng phạm.
- Phạm tội lần đầu, nhân thân tốt.
Gửi tóm tắt vụ việc qua Zalo. Luật sư tư vấn hồ sơ tố giác và quyền của nguyên đơn dân sự.
9. Dịch vụ luật sư bào chữa tại Công ty Luật Dragon
Đội ngũ luật sư Công ty Luật TNHH Dragon.
Công ty Luật TNHH Dragon có trụ sở tại Long Biên, Hà Nội và chi nhánh tại Hải Phòng. Với vụ án tham ô, luật sư hỗ trợ cả bên bị can lẫn bên doanh nghiệp bị hại:
- Tư vấn tội danh, khung hình phạt, hướng xử lý theo luật mới.
- Bào chữa cho bị can, bị cáo ở giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử.
- Đại diện doanh nghiệp tố giác, tham gia tố tụng với tư cách nguyên đơn dân sự.
- Hướng dẫn tự thú, nộp lại tài sản, khắc phục hậu quả.
Xem thêm dịch vụ luật sư bào chữa hình sự giỏi tại Hà Nội. Bạn có thể đến văn phòng luật sư tại Hà Nội hoặc gọi điện, nhắn Zalo để đặt lịch. Phí tư vấn trực tiếp từ 500.000 đồng/giờ. Đây là mức giá tham khảo, có thể thay đổi theo vụ việc.
Luật sư trưởng Nguyễn Minh Long tại trụ sở Công ty Luật Dragon.
Giải đáp nhanh
Câu hỏi thường gặp: Tội tham ô tài sản
1Tội tham ô tài sản bị phạt bao nhiêu năm tù?▼
Theo Điều 353 BLHS, mức phạt từ 2 năm tù đến 20 năm tù hoặc tù chung thân. Mức cụ thể phụ thuộc giá trị tài sản chiếm đoạt hoặc thiệt hại gây ra, và các tình tiết tăng nặng. Từ 01/7/2025 không còn án tử hình đối với tội này.
2Tham ô bao nhiêu tiền thì bị truy cứu hình sự?▼
Từ 2 triệu đồng trở lên. Dưới mức này vẫn có thể bị truy cứu trong hai trường hợp. Một là đã bị kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm. Hai là đã bị kết án về tội tham nhũng, chưa xóa án tích mà tái phạm.
3Điều 278 BLHS có còn dùng để xử tội tham ô không?▼
Không. Điều 278 thuộc Bộ luật Hình sự 1999, đã hết hiệu lực. Hiện nay tội này được quy định tại Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi năm 2017 và 2025.
4Nhân viên không có chức vụ lấy tiền công ty thì tội gì?▼
Không đủ chủ thể của tham ô vì không có chức vụ, quyền hạn. Tùy cách thức chiếm đoạt, hành vi có thể bị xử theo tội khác như lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản hoặc trộm cắp tài sản.
5Công ty bị tham ô cần làm gì để lấy lại tiền?▼
Giữ chứng cứ, xác định số thất thoát, tố giác đến cơ quan có thẩm quyền và làm đơn yêu cầu bồi thường để trở thành nguyên đơn dân sự. Bạn có thể liên hệ Công ty Luật TNHH Dragon để được hướng dẫn hồ sơ cụ thể.
Kết luận
Tham ô là tội phạm tham nhũng nghiêm trọng. Chỉ từ 2 triệu đồng đã có thể bị truy cứu, và khung nặng nhất là 20 năm tù hoặc tù chung thân. Điều 278 trong các tài liệu cũ đã hết hiệu lực, Điều 353 là căn cứ hiện hành, và từ 01/7/2025 không còn án tử hình. Nếu doanh nghiệp bị thất thoát hoặc bạn đang bị điều tra, hãy gặp luật sư sớm để bảo vệ quyền lợi.
Bài viết được kiểm duyệt nội dung bởi Luật sư Nguyễn Minh Long, Công ty Luật TNHH Dragon.
Luật sư Công ty Luật TNHH Dragon tiếp nhận hồ sơ, đánh giá khung hình phạt và đề xuất phương án bào chữa hoặc tố giác cụ thể.
