Tranh chấp thừa kế thường không bắt đầu từ tài sản, mà bắt đầu từ sự thiếu rõ ràng về quyền của từng người. Có gia đình có di chúc nhưng vẫn xảy ra kiện tụng; có trường hợp không để lại di chúc khiến việc phân chia kéo dài nhiều năm. Vì vậy, nhu cầu tìm Luật sư tư vấn thừa kế có di chúc và không di chúc ngày càng nhiều, nhất là khi di sản là nhà đất, tài sản chung vợ chồng hoặc có nhiều người cùng yêu cầu hưởng thừa kế.
Từ góc độ thực tiễn, điều người dân cần không chỉ là đọc luật, mà là hiểu đúng cách áp dụng luật vào hồ sơ cụ thể của mình. Một sai khác nhỏ về hiệu lực di chúc, hàng thừa kế, thời hiệu hoặc giấy tờ tài sản cũng có thể làm thay đổi toàn bộ kết quả chia di sản. Bài viết dưới đây của Văn phòng Luật Dragon sẽ giúp bạn nhìn rõ bản chất pháp lý của thừa kế có di chúc và không di chúc, đồng thời chỉ ra hướng xử lý an toàn hơn khi phát sinh tranh chấp.
Hiểu đúng về thừa kế có di chúc và không di chúc
Thừa kế theo di chúc là gì?
Theo Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Pháp luật Việt Nam thừa nhận quyền của cá nhân được định đoạt tài sản của mình thông qua di chúc và đây là căn cứ ưu tiên khi giải quyết thừa kế, miễn là di chúc hợp pháp.
Nói cách dễ hiểu, nếu một người để lại di chúc hợp lệ thì việc chia di sản trước hết sẽ căn cứ vào nội dung của di chúc đó. Tuy nhiên, không phải cứ có di chúc là mọi tranh chấp đều chấm dứt. Thực tế, rất nhiều vụ việc phát sinh vì di chúc bị cho rằng không hợp pháp, người lập di chúc không minh mẫn, chữ ký bị nghi ngờ, tài sản ghi trong di chúc không phải toàn bộ là tài sản riêng, hoặc có người thuộc diện vẫn được hưởng di sản dù không được chỉ định trong di chúc.
Khi nào phải áp dụng thừa kế theo pháp luật?
Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp như:
- Không có di chúc;
- Di chúc không hợp pháp;
- Người được chỉ định hưởng di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
- Người được chỉ định không có quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản.
Ngoài ra, phần tài sản không được định đoạt trong di chúc hoặc phần di chúc vô hiệu cũng có thể phải chia theo pháp luật.
Đây là điểm rất quan trọng. Nhiều người nghĩ rằng vụ việc chỉ được xem là “thừa kế không di chúc” khi hoàn toàn không có tờ di chúc nào. Thực tế không phải vậy. Có trường hợp vẫn có di chúc nhưng di chúc không đủ điều kiện pháp lý, dẫn đến toàn bộ hoặc một phần di sản phải chuyển sang chia theo quy định của pháp luật. Vì thế, khi làm việc với một văn phòng luật sư uy tín tại Hà Nội hoặc một công ty luật sư uy tín tại Hà Nội, nội dung đầu tiên luật sư thường làm là kiểm tra hiệu lực thực tế của di chúc, chứ không chỉ xem “có di chúc hay không”.
Điều kiện để di chúc có hiệu lực pháp luật
Điều kiện về người lập di chúc
Người thành niên được lập di chúc nếu minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi chỉ được lập di chúc nếu có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Đây là điều kiện nền tảng để xem xét di chúc có hợp pháp hay không.
Trong tranh chấp thực tế, vấn đề thường không nằm ở việc “có ký tên hay không”, mà nằm ở việc thời điểm ký di chúc người để lại tài sản có còn đủ năng lực nhận thức hay không. Nếu người lập di chúc đang ốm nặng, tuổi cao, có bệnh lý ảnh hưởng trí nhớ, đang điều trị đặc biệt hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào người khác, khả năng phát sinh tranh chấp sẽ rất cao.
Điều kiện về nội dung và hình thức di chúc
Di chúc hợp pháp phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không được trái quy định của pháp luật. Bộ luật Dân sự 2015 thừa nhận di chúc bằng văn bản và di chúc miệng trong những điều kiện nhất định; di chúc bằng văn bản có thể có người làm chứng, không có người làm chứng, có công chứng hoặc có chứng thực.
Từ kinh nghiệm xử lý hồ sơ, loại di chúc dễ bị tranh chấp nhất thường là di chúc viết tay, di chúc nhờ người khác viết, di chúc lập khi người để lại tài sản sức khỏe yếu, hoặc di chúc không làm rõ từng tài sản để lại cho ai. Khi nội dung không rõ, việc giải thích di chúc sau này có thể dẫn đến tranh chấp kéo dài.
Người làm chứng và các trường hợp dễ phát sinh tranh chấp
Với di chúc bằng văn bản có người làm chứng, pháp luật yêu cầu có ít nhất hai người làm chứng trong trường hợp người lập di chúc không tự viết được. Đây không phải là thủ tục hình thức đơn thuần, mà là căn cứ chứng minh tính tự nguyện và tính xác thực của việc lập di chúc.
Trên thực tế, các tranh chấp thường xoay quanh những câu hỏi như: người làm chứng có khách quan không, có phải người hưởng lợi không, việc ký/điểm chỉ có diễn ra đúng lúc không, bản gốc có bị sửa chữa hay thay thế không. Đây là lý do nhiều gia đình lựa chọn để luật sư tư vấn luật dân sự hỗ trợ ngay từ giai đoạn lập di chúc, nhằm giảm rủi ro tranh chấp sau này.
Ai được hưởng di sản trong từng trường hợp?
Luật sư tư vấn thừa kế có di chúc và không di chúc: Xác định đúng người được hưởng
Người thừa kế theo di chúc
Khi di chúc hợp pháp, người được hưởng di sản trước hết là người được chỉ định trong di chúc. Tuy nhiên, quyền định đoạt của người lập di chúc không phải lúc nào cũng là tuyệt đối, bởi pháp luật vẫn bảo vệ một số chủ thể đặc biệt.
Người thừa kế theo pháp luật theo từng hàng thừa kế
Khi phải chia thừa kế theo pháp luật, Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định 3 hàng thừa kế. Hàng thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Hàng thứ hai gồm: ông bà nội ngoại, anh chị em ruột, cháu ruột mà người chết là ông bà. Hàng thứ ba gồm: cụ nội ngoại, bác, chú, cậu, cô, dì ruột, cháu ruột và chắt ruột trong các trường hợp luật định. Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau; chỉ khi không còn ai ở hàng trước thì hàng sau mới được hưởng.
Điểm người dân rất hay nhầm là con ngoài giá thú vẫn có quyền thừa kế nếu xác định được quan hệ huyết thống hợp pháp, con nuôi hợp pháp vẫn thuộc hàng thừa kế, còn việc xác định tài sản để chia phải xem đó là tài sản riêng hay phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung.
Người vẫn được hưởng di sản dù di chúc không cho hưởng
Một điểm pháp lý rất quan trọng nhưng nhiều bài viết ngoài thị trường thường nói chưa đủ, đó là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, một số người như con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; con thành niên không có khả năng lao động vẫn có thể được hưởng một phần di sản, trừ trường hợp họ từ chối nhận di sản hoặc thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản theo luật.
Vì vậy, ngay cả khi di chúc ghi “để toàn bộ tài sản cho một người”, kết quả cuối cùng vẫn có thể không đúng hoàn toàn như nội dung ghi trong di chúc. Đây chính là lý do nhiều người tìm đến vanphongluatsu.com.vn để được đánh giá kỹ trước khi đi công chứng khai nhận di sản hoặc khởi kiện.
Trình tự, hồ sơ giải quyết thừa kế trên thực tế
Hồ sơ thường cần chuẩn bị
Tùy từng vụ việc, hồ sơ thừa kế thường gồm: giấy chứng tử, giấy tờ nhân thân của người để lại di sản và người thừa kế, di chúc nếu có, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế, tài liệu về quyền sở hữu/quyền sử dụng tài sản, tài liệu thể hiện tình trạng hôn nhân, giấy tờ liên quan đến nguồn gốc tài sản, và các văn bản từ chối nhận di sản nếu có.
Nếu di sản là nhà đất, việc rà soát hồ sơ phải kỹ hơn nhiều: tài sản đứng tên ai, hình thành trước hay sau hôn nhân, có tranh chấp hay không, có đang thế chấp hoặc bị kê biên không. Sai sót ở bước này rất dễ dẫn đến khai nhận sai di sản, sang tên sai hoặc phát sinh vụ kiện mới.
Các bước khai nhận, thỏa thuận phân chia hoặc khởi kiện
Thông thường, quá trình giải quyết sẽ đi theo một trong ba hướng:
- Thứ nhất, các bên thống nhất được thì làm thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản;
- Thứ hai, có vướng mắc nhưng còn khả năng thương lượng thì luật sư hỗ trợ đàm phán, rà soát hồ sơ và xây dựng phương án chia;
- Thứ ba, nếu tranh chấp không thể giải quyết, một bên có thể khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu chia di sản, xác định hiệu lực di chúc, hủy văn bản phân chia trái luật hoặc bảo vệ quyền hưởng thừa kế của mình.
Thời hiệu và những mốc thời gian cần lưu ý
Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế. Đây là mốc rất quan trọng trong các vụ tranh chấp nhà đất thừa kế.
Nhiều gia đình để tài sản “đó đã”, không làm thủ tục trong thời gian dài vì nghĩ là người nhà với nhau. Đến khi phát sinh mua bán, xây dựng, thế chấp hoặc chuyển nhượng mới xuất hiện tranh chấp, khi đó việc xử lý thường khó hơn rất nhiều. Với những hồ sơ như vậy, luật sư không chỉ tư vấn về quyền hưởng di sản mà còn phải rà soát thêm rủi ro tố tụng, chứng cứ và thời hiệu.
Sai lầm thường gặp khi xử lý thừa kế có di chúc và không di chúc
Tin rằng có di chúc là chắc chắn được nhận tài sản
Đây là sai lầm phổ biến nhất. Thực tế, di chúc chỉ là điểm khởi đầu. Muốn di chúc được thực thi, còn phải kiểm tra tính hợp pháp của di chúc, phạm vi di sản, quyền của người thừa kế bắt buộc và tình trạng pháp lý của tài sản.
Nhầm lẫn giữa tài sản riêng và tài sản chung vợ chồng
Không ít người cho rằng nhà đất đứng tên một người thì toàn bộ là di sản của người đó. Cách hiểu này có thể sai. Nếu tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân và không chứng minh được là tài sản riêng, phần của người còn sống trong khối tài sản chung phải được xác định trước, sau đó mới tính đến phần di sản thừa kế.
Chậm xử lý giấy tờ, để tranh chấp kéo dài
Thừa kế là lĩnh vực mà chậm một bước có thể kéo theo rất nhiều hệ quả: khó thu thập chứng cứ, khó xác minh tình trạng tài sản, phát sinh người quản lý di sản, tài sản bị chuyển dịch thực tế, thậm chí phát sinh giao dịch với bên thứ ba. Đây là lý do việc có một công ty luật sư uy tín tại Hà Nội hoặc một đơn vị tư vấn thừa kế đồng hành ngay từ đầu luôn có giá trị thực tế rất lớn.
Vì sao nên có luật sư tư vấn thừa kế ngay từ đầu?
Luật sư giúp đánh giá hiệu lực di chúc
Một Luật sư tư vấn thừa kế có di chúc và không di chúc sẽ không chỉ đọc nội dung di chúc, mà còn đánh giá tổng thể: người lập di chúc có đủ điều kiện hay không, hình thức có phù hợp không, ai có quyền hưởng di sản bắt buộc, tài sản ghi trong di chúc có đúng là di sản hay không, phần nào có thể bị vô hiệu.
Luật sư giúp bảo vệ quyền lợi khi có tranh chấp
Ở giai đoạn tranh chấp, luật sư có thể hỗ trợ: xác định đúng yêu cầu khởi kiện hoặc phản tố, thu thập tài liệu chứng minh quan hệ thừa kế, chứng minh hiệu lực hoặc vô hiệu của di chúc, xác định giá trị và nguồn gốc di sản, đại diện làm việc với cơ quan có thẩm quyền hoặc bảo vệ quyền lợi tại Tòa án.
Vai trò của công ty Luật Dragon trong các vụ việc thừa kế
Với các hồ sơ thừa kế phức tạp, điều khách hàng cần không phải là một câu trả lời chung chung, mà là đánh giá hồ sơ theo đúng tình trạng thực tế. Văn phòng Luật Dragon có thể hỗ trợ từ khâu rà soát hiệu lực di chúc, xác định hàng thừa kế, tư vấn thủ tục khai nhận di sản, soạn thảo đơn từ, làm việc với cơ quan công chứng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho đến tham gia giải quyết tranh chấp nếu vụ việc phải đưa ra Tòa án.
Nếu bạn đang tìm một văn phòng luật sư uy tín để xử lý thừa kế nhà đất, di chúc viết tay, tranh chấp giữa anh chị em, tranh chấp tài sản chung của bố mẹ để lại, hoặc cần một luật sư tư vấn luật dân sự có kinh nghiệm thực tế, hãy liên hệ với vanphongluatsu.com.vn, việc làm đúng ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian và rủi ro về sau.
Thừa kế là lĩnh vực rất dễ phát sinh tranh chấp vì liên quan đồng thời đến tình cảm gia đình, giấy tờ tài sản và quy định pháp luật. Chỉ cần hiểu sai một điểm về hiệu lực di chúc, hàng thừa kế, thời hiệu hoặc hồ sơ tài sản, quyền lợi của bạn có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
Nếu bạn cần Luật sư tư vấn thừa kế có di chúc và không di chúc theo đúng hồ sơ thực tế, hãy liên hệ Văn phòng Luật Dragon để được đánh giá tình trạng pháp lý, rà soát di chúc, hướng dẫn hồ sơ, soạn thảo đơn từ và đại diện làm việc hoặc giải quyết tranh chấp khi cần thiết.
