Chia thừa kế 2026: Không có di chúc thì ai được hưởng?

Cập nhật: 27/10/2026 · Biên soạn: Công ty Luật TNHH Dragon · Kiểm duyệt: Luật sư Nguyễn Minh Long

Người thân mất đột ngột, không để lại di chúc. Ngôi nhà đứng tên một người, sổ tiết kiệm đứng tên người khác. Cả nhà bắt đầu hỏi nhau ai được hưởng, hưởng bao nhiêu, con đã lập gia đình có còn phần không.

Câu trả lời không nằm ở việc đếm số con rồi chia đều. Phải xác định đúng di sản, đúng hàng thừa kế và đúng những người còn quyền hưởng. Bài viết này hướng dẫn từng bước, kèm ví dụ tính phần và thủ tục công chứng, đăng ký đất đai mới nhất đến tháng 10/2026.

1. Xác định đúng di sản trước khi chia thừa kế

Sai lầm phổ biến nhất là lấy toàn bộ tài sản người chết đứng tên rồi đem chia. Cách tính này có thể sai ngay từ đầu.

Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác. Căn nhà thuộc sở hữu chung vợ chồng thì chỉ phần của người chết mới là di sản.

Công thức dễ nhớ: di sản chia = tài sản riêng + phần trong tài sản chung – nghĩa vụ tài sản phải thanh toán.

Người thừa kế chỉ phải thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết trong phạm vi di sản được nhận (Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015). Nợ lớn hơn di sản thì không phải lấy tiền riêng bù vào.

Ví dụ: ông A mất, không có di chúc. Căn nhà trị giá 4 tỷ đồng là tài sản chung của vợ chồng. Nếu quyền của ông A chiếm một nửa, chỉ 2 tỷ đồng được đưa vào khối di sản. Muốn chia thừa kế đúng, phải chia đúng quyền sở hữu trước.

Với nhà đất, hãy rà lại giấy chứng nhận đứng tên ai, đứng tên hộ gia đình hay vợ chồng. Đây là bước đầu của mọi hồ sơ khai nhận di sản thừa kế.

2. Không có di chúc thì ai được hưởng thừa kế?

Không có di chúc, di sản chia theo pháp luật. Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 chia người thừa kế thành ba hàng. Hai nguyên tắc cần nhớ:

• Người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
• Người ở hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước. “Không còn” gồm cả người đã chết, bị truất quyền, không có quyền hưởng hoặc từ chối nhận.

Hàng thừa kế thứ nhất

Gồm vợ hoặc chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết. Đây là nhóm cần kiểm tra đầu tiên. Xem thêm bài hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai.

Đừng chỉ đếm số con. Người chết có vợ, mẹ và hai con còn sống thì có bốn người ở hàng thứ nhất. Ví dụ “bốn người con chia bốn phần” chỉ đúng khi không còn người nào khác ở hàng này.

Hàng thừa kế thứ hai và thứ ba

Hàng thứ hai gồm ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột và cháu ruột gọi người chết là ông bà. Hàng thứ ba gồm cụ nội, cụ ngoại, bác, chú, cậu, cô, dì ruột, cháu ruột gọi người chết là bác, chú, cậu, cô, dì và chắt ruột gọi người chết là cụ. Hai hàng này chỉ được xét khi hàng trước không còn ai được hưởng.

3. Những trường hợp làm thay đổi danh sách người thừa kế

Danh sách thành viên trong nhà chưa chắc là danh sách dùng để chia. Năm tình huống sau hay làm thay đổi kết quả.

Con mất trước thì cháu có được hưởng không?

Có thể có. Đây là thừa kế thế vị (Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015). Con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm thì cháu hưởng phần cha hoặc mẹ mình lẽ ra được hưởng. Cháu cũng chết trước thì chắt hưởng thay. Chi tiết xem bài điều kiện và thủ tục thừa kế thế vị.

Ví dụ: ông B có ba con là C, D, E. D mất trước ông B và để lại hai con. Di sản 3 tỷ đồng chia thành ba phần 1 tỷ đồng cho C, E và nhánh của D. Hai con của D chia nhau 1 tỷ đồng, mỗi người 500 triệu đồng nếu không có tình tiết khác.

Con nuôi, con riêng, vợ chồng đang ly hôn

• Con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha mẹ nuôi. Cần xem giấy tờ nhận nuôi hợp pháp, không chỉ dựa vào huyết thống.
• Con riêng và bố dượng, mẹ kế có thể thừa kế của nhau nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con. Cần chứng cứ cụ thể.
• Vợ chồng đang xin ly hôn mà bản án chưa có hiệu lực thì người còn sống vẫn có thể được hưởng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Từ chối nhận di sản và không được quyền hưởng

Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản (Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015). Việc từ chối phải lập thành văn bản, thể hiện trước thời điểm phân chia di sản và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của chính mình. Quy trình xem tại bài thủ tục từ chối nhận di sản thừa kế.

Điều 621 loại một số người khỏi quyền hưởng, như người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng người để lại di sản. Người để lại di sản biết rõ hành vi đó mà vẫn cho hưởng thì người này vẫn được hưởng theo di chúc. Không thể tự ý loại một người chỉ vì mâu thuẫn gia đình.

4. Cách tính phần chia thừa kế khi không có di chúc

Làm ba việc theo thứ tự: xác định di sản, xác định người thừa kế cùng hàng, loại những người không còn quyền hưởng. Sau đó áp dụng công thức:

Phần của mỗi người = giá trị di sản còn lại ÷ số suất thừa kế cùng hàng.

Ví dụ: ông M mất, không có di chúc. Sau khi trừ phần tài sản chung và nghĩa vụ, di sản còn 2 tỷ đồng. Hàng thứ nhất còn vợ, mẹ, một con trai và một con gái. Có bốn suất, mỗi người hưởng 500 triệu đồng.

Người vợ trong ví dụ có thể có thêm phần sở hữu riêng trong khối tài sản chung. Phần này không gộp với suất thừa kế từ chồng.

Nếu có người thừa kế đã thành thai nhưng chưa sinh ra, luật yêu cầu giữ lại một phần di sản cho người đó. Hãy hỏi luật sư khi gặp tình huống này.

5. Nhà đất không chia đều được thì xử lý thế nào?

Di sản thường chỉ là một căn nhà hoặc một thửa đất. “Mỗi người một phần bằng nhau” không có nghĩa phải cắt đôi tài sản. Ba phương án phổ biến:

• Một người nhận nhà đất, thanh toán lại giá trị cho những người còn lại.
• Các đồng thừa kế cùng đứng tên và quản lý chung.
• Bán tài sản rồi chia tiền theo tỷ lệ.

Các bên thỏa thuận định giá và chọn người nhận. Không thỏa thuận được thì Tòa án có thể quyết định, kể cả việc bán để chia. Hãy chọn phương án dựa trên nhu cầu ở thực tế, khả năng thanh toán và mức đồng thuận trong gia đình.

Gia đình chưa muốn chia ngay vẫn có thể thỏa thuận tạm giữ nguyên di sản. Cần ghi rõ bằng văn bản để tránh tranh chấp về sau. Tham khảo thêm bài thủ tục phân chia tài sản thừa kế khi không có di chúc.

6. Thủ tục chia thừa kế theo pháp luật: thỏa thuận và công chứng

Những người thừa kế có thể họp và thỏa thuận cách phân chia di sản. Thỏa thuận phải lập thành văn bản.

Từ 01/7/2025, Luật Công chứng 2024 có hiệu lực. Công chứng văn bản phân chia di sản thực hiện theo Điều 59 của luật này. Thủ tục áp dụng cả khi chỉ có một người thừa kế.

• Hồ sơ: giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ với người chết, giấy chứng nhận hoặc giấy tờ sở hữu tài sản, căn cước của những người thừa kế. Sổ hộ khẩu không còn là thành phần bắt buộc.
• Niêm yết: tổ chức công chứng niêm yết việc tiếp nhận 15 ngày tại UBND cấp xã theo Nghị định 104/2025/NĐ-CP. Thời gian niêm yết không tính vào thời hạn công chứng.
• Kết quả: văn bản đã công chứng là căn cứ để đăng ký chuyển quyền với tài sản phải đăng ký.

Luật Công chứng sửa đổi số 04/2026/QH16 đã ban hành và có hiệu lực từ 01/01/2027. Đến thời điểm viết bài, thủ tục vẫn thực hiện chủ yếu theo Luật Công chứng 2024. Hãy hỏi lại tổ chức công chứng khi hồ sơ nộp gần mốc này.

7. Thừa kế đất đai không có di chúc: có phải sang tên không?

Có. Nhận thừa kế quyền sử dụng đất đã có giấy chứng nhận thì phải đăng ký biến động đất đai (Điều 133 Luật Đất đai 2024). Thời hạn đăng ký là 30 ngày, tính từ ngày phân chia xong di sản hoặc từ ngày bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực.

Một hồ sơ thừa kế đất đai không có di chúc vì vậy không dừng ở chữ ký văn bản phân chia. Người nhận quyền còn phải nộp hồ sơ đăng ký biến động để cập nhật giấy chứng nhận.

Điều kiện thực hiện quyền thừa kế quyền sử dụng đất nằm ở Điều 45 Luật Đất đai 2024. Đất đang tranh chấp hoặc bị kê biên để bảo đảm thi hành án thì chưa làm được. Xem thêm bài tranh chấp thừa kế đất đai trong gia đình.

Mô hình chính quyền hai cấp vận hành từ 01/7/2025 nên nơi tiếp nhận hồ sơ đất đai có thể khác nhau giữa các tỉnh. Hãy gọi hỏi trước khi đi nộp.

8. Thời hiệu và khi tranh chấp phải ra Tòa án

Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu tính từ thời điểm mở thừa kế, tức ngày người có tài sản chết:

• 30 năm để yêu cầu chia di sản là bất động sản.
• 10 năm để yêu cầu chia di sản là động sản.
• 10 năm để yêu cầu xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế.

Hết thời hiệu, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý. Đừng để nhà đất của ông bà nằm im hàng chục năm.

Từ 01/7/2025 không còn Tòa án cấp huyện. Tranh chấp thừa kế được giải quyết ở sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực, do Tòa án nhân dân tỉnh xét phúc thẩm. Bài về thời hiệu khởi kiện giúp bạn kiểm tra mốc cụ thể.

9. Công ty Luật Dragon hỗ trợ chia thừa kế thế nào?

Công ty Luật TNHH Dragon có trụ sở tại Long Biên, Hà Nội và chi nhánh tại Hải Phòng. Nên nhờ luật sư ngay từ đầu trong các tình huống sau. Có người thừa kế ở nước ngoài. Có con riêng hoặc con nuôi. Một người giữ toàn bộ giấy tờ. Tài sản để lại đã nhiều năm hoặc một đồng thừa kế không hợp tác.

• Rà soát di sản, tài sản chung riêng và nghĩa vụ tài sản.
• Lập sơ đồ hàng thừa kế, tính phần của từng người.
• Soạn văn bản thỏa thuận, hỗ trợ công chứng và đăng ký biến động đất đai.
• Đại diện khởi kiện, bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp. Xem luật sư tư vấn thừa kế không di chúc.

Phí tư vấn trực tiếp từ 500.000 đồng/giờ. Đây là mức giá tham khảo, có thể thay đổi theo từng vụ việc.

Kết luận

Hãy làm đúng trình tự. Xác định tài sản thực sự thuộc người chết, thanh toán nghĩa vụ, xác định đủ người thừa kế, kiểm tra thế vị, từ chối hoặc mất quyền hưởng, rồi mới tính suất. Bỏ sót một người ở hàng thứ nhất hoặc đưa nhầm tài sản của người còn sống vào di sản có thể làm đổi toàn bộ kết quả chia thừa kế. Với nhà đất giá trị lớn hoặc gia đình đã có mâu thuẫn, hãy gọi Dragon theo số bên dưới trước khi ký bất kỳ văn bản nào.

Bài viết được kiểm duyệt nội dung bởi Luật sư Nguyễn Minh Long, Công ty Luật TNHH Dragon.