Đặc xá 2026: Điều kiện, đối tượng và hồ sơ đề nghị đặc xá

Cập nhật: 27/10/2026 · Biên soạn: Công ty Luật TNHH Dragon · Kiểm duyệt: Luật sư Nguyễn Minh Long

Mỗi dịp lễ lớn, hàng chục nghìn gia đình chờ tin này. Nhưng không phải phạm nhân nào đủ thời gian chấp hành án cũng được xét. Điều kiện nằm ở luật chuyên ngành và ở quyết định riêng của Chủ tịch nước cho từng kỳ.

Bài này trả lời câu hỏi của gia đình phạm nhân. Bạn sẽ biết đặc xá là gì, điều kiện chung, trường hợp được rút ngắn thời gian, trường hợp không được đề nghị, hồ sơ gồm gì và các bước xét duyệt. Nội dung dựa trên Luật Đặc xá 2018 (bản hợp nhất có sửa đổi của Luật số 86/2025/QH15) và các quyết định của Chủ tịch nước năm 2025, 2026.

Luật sư Dragon hỗ trợ gia đình phạm nhân chuẩn bị hồ sơ và giấy tờ chứng minh điều kiện.

1. Đặc xá là gì? Ai có quyền quyết định?

Theo Điều 3 Luật Đặc xá, đặc xá là sự khoan hồng đặc biệt của Nhà nước. Chủ tịch nước quyết định tha tù trước thời hạn cho người bị kết án phạt tù có thời hạn, tù chung thân. Thường thực hiện nhân sự kiện trọng đại, ngày lễ lớn của đất nước, hoặc trong trường hợp đặc biệt.

Quy trình có hai lớp văn bản:

• Quyết định về đặc xá: văn bản của Chủ tịch nước nêu thời điểm, đối tượng, điều kiện của kỳ đó.
• Quyết định đặc xá: văn bản của Chủ tịch nước tha tù trước thời hạn cho từng danh sách người cụ thể.

Vì vậy, khi hỏi “bao nhiêu phần thời gian án thì được xét”, câu trả lời luôn phải nhìn vào quyết định của năm đó. Luật chỉ đặt mức sàn. Chủ tịch nước quyết định mức cụ thể cho từng lần.

Nhà nước khuyến khích phạm nhân ăn năn hối cải, học tập, lao động cải tạo (Điều 6). Ngược lại, luật nghiêm cấm lợi dụng chức vụ để đề nghị sai đối tượng, đưa nhận hối lộ hay giả mạo giấy tờ trong quá trình xét (Điều 7). Gia đình cần tránh mọi lời hứa “chạy” danh sách.

2. Phân biệt với giảm án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, đại xá

Giảm án và tha tù có điều kiện được xét khi phạm nhân đủ điều kiện luật định, không phụ thuộc kỳ đặc xá. Còn việc xét tha theo kỳ chỉ có khi có quyết định của Chủ tịch nước.

Người bị kết án tử hình không nằm trong diện này, trừ khi đã được giảm xuống chung thân rồi tù có thời hạn theo thủ tục riêng. Xem bài quy định mới giúp người bị kết án tử hình có cơ hội chuyển sang tù chung thân.

3. Điều kiện chung để được đề nghị đặc xá

Điều 11 của Luật quy định người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn, hoặc tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn, phải có đủ các điều kiện sau.

1. Cải tạo tốt

Phạm nhân phải có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt và được xếp loại chấp hành án phạt tù khá hoặc tốt. Số kỳ xếp loại cần đạt do Chủ tịch nước quyết định trong mỗi kỳ.

2. Đã chấp hành một thời gian tối thiểu

• Tù có thời hạn: do Chủ tịch nước quyết định nhưng ít nhất một phần ba thời hạn đã tuyên.
• Tù chung thân đã giảm xuống tù có thời hạn: ít nhất 14 năm.
• Thời gian đã được giảm án trước đó không tính vào thời gian đã chấp hành.

3. Nhóm tội nghiêm trọng: điều kiện chặt hơn

Một số nhóm tội bị yêu cầu thời gian chấp hành dài hơn. Mức tối thiểu là một nửa thời hạn tù có thời hạn, hoặc 17 năm với tù chung thân đã giảm. Nhóm này gồm:

• Tội phá hoại việc thực hiện chính sách kinh tế và xã hội, tội phá hoại chính sách đoàn kết.
• Tội tổ chức, cưỡng ép, xúi giục người khác trốn đi hoặc trốn ở lại nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân, và tội tương tự.
• Bị kết án từ 10 năm tù trở lên về tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người. Ví dụ tội giết người.
• Bị kết án từ 07 năm tù trở lên về tội cướp tài sản (xem Điều 168).
• Tương tự với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản. Và các tội sản xuất, mua bán trái phép, chiếm đoạt chất ma túy.

4. Nghĩa vụ tài chính và dân sự

• Đã chấp hành xong hình phạt bổ sung là phạt tiền và đã nộp án phí.
• Đã thi hành xong nghĩa vụ trả lại tài sản, bồi thường thiệt hại với người phạm tội tham nhũng.
• Quy định này áp dụng cả với các tội khác do Chủ tịch nước nêu trong từng kỳ.
• Với các trường hợp còn lại, nếu đang thật sự khó khăn kinh tế đặc biệt, có thể mới thi hành được một phần. Phải có quyết định của cơ quan thi hành án dân sự về việc chưa có điều kiện thi hành tiếp.

5. An ninh, trật tự

Khi được tha không làm ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Và không thuộc các trường hợp tại mục 5.

Gia đình nên hỏi luật sư sớm để biết hồ sơ cần chuẩn bị.

4. Trường hợp được rút ngắn thời gian chấp hành án

Khoản 3 Điều 11 cho phép Chủ tịch nước quyết định thời gian chấp hành tối thiểu ngắn hơn. Điều kiện là phạm nhân vẫn đủ các tiêu chí cải tạo, nghĩa vụ tài chính, an ninh trật tự, và thuộc một trong các nhóm sau:

• Đã lập công lớn trong thời gian chấp hành án, có xác nhận của trại giam hoặc cơ quan có thẩm quyền.
• Người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ, con của Bà mẹ Việt Nam anh hùng và các đối tượng được luật liệt kê.
• Người mắc bệnh hiểm nghèo, hoặc ốm đau thường xuyên không tự phục vụ bản thân.
• Người phạm tội khi chưa đủ 18 tuổi, trừ một số trường hợp luật loại trừ.
• Người từ đủ 70 tuổi trở lên.
• Người có hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn và là lao động duy nhất trong gia đình.
• Phụ nữ có thai, hoặc có con dưới 36 tháng tuổi ở cùng mẹ trong trại giam, trại tạm giam.
• Người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

Mức rút ngắn thay đổi theo từng kỳ. Ví dụ Quyết định số 266/2025/QĐ-CTN ngày 03/3/2025, nhân dịp 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, đặt mức tối thiểu cơ bản là một phần ba. Với nhóm được rút ngắn, mức tối thiểu là một phần tư. Đây là ví dụ của một kỳ cụ thể, không áp dụng tự động cho kỳ sau.

Người đang được tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù cũng có thể được đề nghị nếu đáp ứng điều kiện riêng ở khoản 2 Điều 11.

5. Trường hợp bị loại trừ, không được đề nghị

Dù đủ điều kiện ở mục 3, người thuộc một trong các trường hợp sau không được đề nghị (Điều 12 của Luật):

• Bị kết án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia nghiêm trọng. Ví dụ phản bội Tổ quốc, hoạt động lật đổ chính quyền, gián điệp, khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân, bạo loạn.
• Bản án hoặc quyết định của Tòa án đang bị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm theo hướng tăng nặng trách nhiệm hình sự.
• Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi phạm tội khác.
• Trước đó đã được hưởng chế độ này.
• Có từ 02 tiền án trở lên.
• Trường hợp khác do Chủ tịch nước quyết định.

Chú ý điểm cuối. Mỗi kỳ, Chủ tịch nước có thể thêm các trường hợp loại trừ. Theo Báo Chính phủ, quyết định năm 2026 bổ sung thêm một số trường hợp không được đề nghị so với kỳ trước. Các bổ sung liên quan đến tiền án về tội cố ý và một số tội nghiêm trọng. Gia đình cần đọc kỹ quyết định của đúng năm.

6. Hồ sơ đề nghị đặc xá gồm những gì?

Điều 14 của Luật quy định hồ sơ gồm:

• Đơn đề nghị của phạm nhân.
• Tài liệu chứng minh về cá nhân, hoàn cảnh gia đình.
• Tài liệu chứng minh đã chấp hành xong hình phạt tiền, đã nộp án phí. Nếu được miễn thì phải có quyết định của Tòa án.
• Tài liệu chứng minh đã thi hành nghĩa vụ trả lại tài sản, bồi thường (với nhóm tội luật yêu cầu).
• Bản cam kết không vi phạm pháp luật và chấp hành đầy đủ nghĩa vụ còn lại sau khi được tha.
• Văn bản đề nghị của Giám thị trại giam, trại tạm giam hoặc thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền.

Một số giấy tờ riêng cho nhóm được rút ngắn thời gian:

• Bệnh hiểm nghèo, ốm đau thường xuyên: kết luận của Hội đồng giám định y khoa cấp tỉnh hoặc cấp quân khu trở lên.
• Hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn, là lao động duy nhất: xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi gia đình cư trú.
• Người khuyết tật: giấy xác nhận khuyết tật của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú.

Phạm nhân được liên hệ với thân nhân để thu thập giấy tờ cho hồ sơ (Điều 13). Hãy bắt đầu sớm. Giấy xác nhận của chính quyền cấp xã, kết luận giám định y khoa thường mất thời gian nhất.

7. Trình tự xét duyệt và thời hạn từng bước

Sau khi có quyết định của Chủ tịch nước, quy trình đi theo thứ tự sau:

• Niêm yết, phổ biến: trại giam niêm yết quyết định cho người đang chấp hành án biết (Điều 15).
• Làm đơn: trong 05 ngày kể từ ngày niêm yết, phạm nhân làm đơn đề nghị.
• Lập danh sách, hồ sơ: trong 10 ngày kể từ ngày quyết định được niêm yết, phổ biến, Giám thị trại giam lập danh sách và hồ sơ gửi Tổ thẩm định liên ngành.
• Công khai danh sách: danh sách người được đề nghị được niêm yết công khai tại trại giam.
• Thẩm định: Tổ thẩm định liên ngành thẩm định trong 15 ngày (Điều 16).
• Thẩm tra, duyệt: Hội đồng tư vấn đặc xá duyệt danh sách. Văn phòng Chủ tịch nước rà soát và trình Chủ tịch nước quyết định (Điều 17).
• Công bố, thi hành: quyết định tha tù được công bố và thi hành tại trại giam. Người được tha nhận Giấy chứng nhận đặc xá (Điều 18).

Tờ trình và dự thảo quyết định phải được trình Chủ tịch nước chậm nhất 60 ngày trước thời điểm đặc xá (Điều 8). Với người đang được tạm đình chỉ chấp hành án, hồ sơ do Tòa án nhân dân cấp tỉnh hoặc Tòa án quân sự cấp quân khu thực hiện.

Quyền và nghĩa vụ sau khi ra trại

Người được tha được cấp Giấy chứng nhận và được chính quyền địa phương hỗ trợ hòa nhập cộng đồng. Họ có các quyền như người đã chấp hành xong án phạt tù. Nghĩa vụ gồm:

• Xuất trình Giấy chứng nhận với Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc đơn vị nơi cư trú, làm việc.
• Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đã cam kết.
• Nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật.

Quyền lợi về án tích và các hệ quả pháp lý khác cần xem thêm ở bài thủ tục xóa án tích.

8. Các quyết định năm 2025 và 2026: những mốc đáng chú ý

Tình hình thực tế cho thấy mỗi năm điều kiện một khác. Một vài mốc từ nguồn công khai:

• Đợt 1 năm 2025: Quyết định số 266/2025/QĐ-CTN ngày 03/3/2025, nhân dịp 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam. Đợt này có 8.055 phạm nhân và 01 người tạm đình chỉ.
• Đợt 2 năm 2025: ký ngày 29/8/2025, hiệu lực từ 01/9/2025, nhân dịp 80 năm Quốc khánh. Có 13.915 phạm nhân và 05 người tạm đình chỉ. Thời gian đã chấp hành án được tính đến hết ngày 31/8/2025. Tổng cả năm 2025 là 21.976 người.
• Năm 2026: Chủ tịch nước ký Quyết định số 457/QĐ-CTN ngày 07/4/2026 cho năm 2026. Sau đó là Quyết định số 751/QĐ-CTN ngày 26/5/2026 cho 9.950 phạm nhân, hiệu lực từ 01/6/2026.

Số liệu trên lấy từ báo chính thống và cổng thông tin của cơ quan nhà nước. Quyết định mới sau thời điểm bài này cập nhật có thể khác. Bạn nên kiểm tra trên cổng thông tin của Văn phòng Chủ tịch nước, Bộ Công an hoặc hỏi trực tiếp trại giam nơi phạm nhân đang chấp hành án.

Bài cũ trên trang này từng nêu điều kiện của Quyết định số 1366/2015/QĐ-CTN. Đó là quyết định của kỳ năm 2015 và không còn áp dụng. Luật năm 2018 đã thay thế quy định trước đó.

9. Gia đình phạm nhân nên làm gì?

• Hỏi trại giam: phạm nhân đủ điều kiện hay chưa, xếp loại những kỳ nào, thời gian đã chấp hành tính từ ngày nào.
• Thi hành xong nghĩa vụ tài chính: nộp án phí, tiền phạt. Giữ biên lai. Với nghĩa vụ bồi thường, thỏa thuận hoặc xin hoãn theo thủ tục thi hành án dân sự.
• Chuẩn bị giấy tờ sớm: xác nhận hoàn cảnh, giấy tờ y tế, giấy tờ thân nhân có công với cách mạng.
• Giữ liên lạc hợp pháp: thăm gặp, gửi quà theo quy định. Xem thủ tục thăm gặp người bị tạm giam, tạm giữ.
• Không tin lời hứa “lo” danh sách: việc xét duyệt công khai, theo danh sách và nhiều lớp thẩm định.

Nếu người thân còn đang trong giai đoạn điều tra, truy tố hoặc xét xử, việc quan trọng hơn là bào chữa tốt để có mức án phù hợp. Đọc bài có nên nhờ luật sư khi người nhà đang bị tạm giam không.

10. Dịch vụ luật sư hình sự của Công ty Luật Dragon

Công ty Luật TNHH Dragon hỗ trợ gia đình phạm nhân ở các việc sau:

• Đánh giá phạm nhân có thuộc diện được đề nghị hay không, dựa trên bản án và quyết định của từng kỳ.
• Hướng dẫn soạn đơn, tập hợp tài liệu chứng minh điều kiện, xin xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.
• Tư vấn thủ tục giảm án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, xóa án tích sau khi chấp hành xong.
• Xem dịch vụ luật sư bào chữa cho bị can hình sự và chi phí thuê luật sư bào chữa hình sự.

Luật sư trưởng Nguyễn Minh Long tại trụ sở Công ty Luật Dragon.

Phí tư vấn trực tiếp tại văn phòng từ 500.000 đồng/giờ. Đây là mức giá tham khảo, có thể thay đổi theo từng vụ việc. Khách tại Hà Nội có thể đến văn phòng luật sư tại Hà Nội của Dragon. Bạn cũng có thể xem dịch vụ luật sư bào chữa để biết quy trình làm việc.

Kết luận

Đặc xá là cơ hội do Nhà nước quyết định, không phải quyền tự động. Luật đặt điều kiện nền. Quyết định của từng năm cụ thể hóa thời gian chấp hành, nhóm được rút ngắn và các trường hợp loại trừ. Gia đình nên chuẩn bị giấy tờ sớm, nộp xong nghĩa vụ tài chính và đọc kỹ quyết định của đúng kỳ. Cần hỗ trợ, gọi Dragon theo số bên dưới.

Bài viết được kiểm duyệt nội dung bởi Luật sư Nguyễn Minh Long, Công ty Luật TNHH Dragon.